عرفان مثنوى ( فارسى ) — الصفحة ٢٠٦

مثالى از لطف و قهر حضرت حق

هركه سوى راست شد و آب زلال * سر ز آتش برزد از سوى شمال

كم كسى بر سرّ اين مضمر زدى * لاجرم كم كس در آن آذر شدى

جز كسى كو بر سرش اقبال ريخت * او رها كرد آب و در آتش گريخت

جوق‌جوق و صف‌صف از حرص و شتاب * محترز ز آتش ، گريزان سوى آب

لاجرم ز آتش برآوردند سر * اعتبار الاعتبار اى بىخبر

بانگ مىزد آتش اى گيجان غول * من نيم آتش منم چشمهء قبول

چشم‌بندى كرده‌اند اى بىنظر * در من آ و هيچ منديش از شرر

اى خليل اينجا شرار و دود نيست * جز كه سحر و خدعهء نمرود نيست

چون خليل حق اگر فرزانه‌اى * آتش آب توست و تو پروانه‌اى

جان پروانه همىدارد ندى * كى دريغا صد هزارم پر بدى

تا همىسوزيد آتش بىامان * كورى چشم و دل نامحرمان

بر من آرد رحم جاهل از خرى * من بر او رحم آوردم از بينشورى

خاصه اين آتش كه جان آبهاست * كار پروانه به عكس كار ماست

او نبيند سوز و در نارى رود * دل ببيند نار و در نورى شود

بس نكو گفت آن رسول خوش‌جوان * ذرّه‌اى عقلت به از صوم و نماز

زانكه عقلت جوهر است آن دو عرض * اين دو در تكليف آن شد مفترض

تا جلا باشد مران آيينه را * كه صفا آيد ز طاعت سينه را

ليك گر آيينه از بن فاسد است * صيقل او را ديرباز آرد به دست

وانكه زين آيينه او خوش مغرس است * اندكى صيقل‌گرى او را بس است

اين تفاوت عقلها را نيك دان * در مراتب ، از زمين تا آسمان

هست عقلى همچو قرص آفتاب * هست عقلى كمتر از زهره و شهاب

هست عقلى چون چراغ سركشى * هست عقلى چون ستارهء آتشى

عقلهاى خلق عكس عقل او * عقل او مشك است و عقل خلق بو

عقل كل و نفس كل مرد خداست * عرش و كرسى را مدان كز وى جداست

مظهر حق است ذات پاك او * زو بجو حق را و از ديگر مجو