عرفان مثنوى ( فارسى ) — الصفحة ١٨٢

در بيان حديث رسول خدا ( ص ) ، در تقسيم خلايق

كه تعلق با همين دنييستش * ره به هفتم آسمان بر نيستش

اين همه علم بناى آخرست * كه عماد بود گاو و اشتر است

بهر استبقاى حيوان چند روز * نام او كردند اين گيجان رموز

علم راه حق و علم منزلش * صاحب دل داند او را يا دلش

پس در اين تركيب حيوان لطيف * آفريد و كرد با دانش اليف

نام كالانعام گردان قوم را * زانكه نسبت كو به يقظه نوم را

روح حيوانى ندارد غير نوم * حسهاى منعكس دارند قوم

يقظه آمد نوم حيوانى نماند * انعكاس حس خود از لوح خواند

لاجرم اسفل بود از سافلين * ترك او كن لا احبّ الآفلين

زانكه استعداد تبديل و نبرد * بودش و از پستى آن را فوت كرد

باز حيوان را چو استعداد نيست * عذر او اندر بهيمى روشنى است

زو چو استعداد شد كان رهبر است * هر غذايى كو خورد مغز خر است

گر بلا در خورد او افيون شود * سكته و بىعقليش افزون شود

ماند يك قسم دگر اندر جهاد * نيم حيوان نيم حىّ بارشاد

روز و شب در جنگ و اندر كشمكش * كرده چاليش اولش با آخرش

همچو مجنونند و چون ناقش يقين * مىكشد آن پيش اين واپس ببين

ميل مجنون پيش آن ليلى روان * ميل ناقه از پى كرّه دوان

يك دم ار مجنون ز خود غافل بدى * ناقه گرديدى و واپس آمدى

عشق و سودا ، چون‌كه پر بودش بدن * مىنبودش چاره از بىخود شدن

ليك ناقه بس مراقب بود و چست * چون بديدى او مهار خويش سست

فهم كردى زو كه غافل گشت و دنگ * رو سپس كردى به كرّه بىدرنگ

چون به خود بازآمدى ، ديدى ز جا * كو سپس رفته است بس فرسنگها

در سه روزه ره ، بدين احوال‌ها * ماند مجنون در تردّد سالها

گفت اى ناقه چو هر دو عاشقيم * ما دو ضد پس همره نالايقيم

نيستت بر وفق من مهر و مهار * كرد بايد از تو صحبت اختيار