عرفان مثنوى ( فارسى ) — الصفحة ١٨١

در بيان حديث رسول خدا ( ص ) ، در تقسيم خلايق

هاون گردون اگر صد بارشان * خرد كو بداند اين گلزارشان

اصل اين تركيب را چون ديده‌اند * از فروغ وهم كم ترسيده‌اند

در حديث آمد كه يزدان مجيد * خلق عالم را سه‌گونه آفريد

يك گره را جمله عقل و علم و جود * آن فرشته است و نداند جز سجود

نيست اندر عنصرش حرص و هوا * نور مطلق ، زنده از عشق خدا

يك گروه ديگر از دانش تهى * همچو حيوان از علف در فربهى

او نبيند جز كه اصطبل و علف * از شقاوت غافل است و از شرف

اين سيوم هست آدمىزاد و بشر * نيمهء او از فرشته نيم خر

نيم خر ، خود مايل سفلى بود * نيم ديگر مايل عقلى بود

آن دو قوم آسوده از جنگ و خراب * وين بشر باد و مخالف در عذاب

وين بشر هم ز امتحان قسمت شدند * آدمىشكلند و سه امت شدند

يك گره مستغرق مطلق شده است * همچو عيسى با ملك ملحق شده است

نقش آدم ليك معنى جبرئيل * رسته از خشم و هوا و قال و قيل

از رياضت رسته و زهد و جهاد * گوييا از آدمى او خود نزاد

قسم ديگر با خران ملحق شدند * خشم محض و شهوت مطلق شدند

وصف جبريلى در ايشان بود رفت * تنگ بود آن خانه و آن وصف زفت

مرده گردد شخص كو بىجان شود * خر شود چون جان او بىآن شود

او ز حيوانها فزون‌تر جان كند * در جهان باريك‌كارىها كند

مكر و تلبيسى كه او داند تنيد * او ز حيوان دگر نايد پديد

جامه‌هاى زركشى را بافتن * درّها از قعر دريا يافتن

خورده‌كارىهاى علم هندسه * يا نجوم و علم طبّ و فلسفه