عرفان مثنوى ( فارسى ) — الصفحة ١٤٤

در بيان فناء و بقاء

پرتو ساقى است كاندر شيره رفت * شيره برجوشيد و رقصان گشت و رفت

اندر اين معنى مپرس آن خيره را * كه چنين كى ديده بودى شيره را

بىتفكر پيش هر داننده هست * آنكه با شوريده شوراننده هست

گفت قايل در جهان درويش نيست * ور بود درويش آن درويش نيست

او سليمان است بىچتر و كلاه * زير حكم او ز ماهى تا به ماه

هست از روى بقاى ذات او * نيست گشته وصف او در وصف هو

چون زبانهء شمع پيش آفتاب * نيست باشد هست باشد در حباب

هست باشد ذات او تا تو اگر * برنهى پنبه بسوزد از شرر

نيست باشد روشنى ندهد تو را * كرده باشد آفتاب او را فنا

در دو صد من شهد يك اوقيه خل * چون درافكندى و در وى گشت حل

نيست باشد طعم خل چون مىچشى * هست يك وقيه فزون چون بركشى

پيش شيرى آهويى بىهوش شد * هستيش در هست او روپوش شد

اين قياس ناقصان بر كار ربّ * جوشش عشق است نه از ترك ادب

نبض عاشق بىادب برمىجهد * خويش را در كفّهء شه مىنهد

بىادب‌تر نيست زان كس در جهان * باادب‌تر نيست كس زو در نهان

هم به نسبت دان وفاق اى منتجب * اين دو ضد با ادب با بىادب

بىادب باشد چو ظاهر بنگرى * كه بود دعوى عشقش همسرى

چون به باطن بنگرى دعوى كجاست * او و دعوى پيش آن سلطان فناست

مات زيد ، زيد اگر فاعل بود * ليك فاعل نيست ، كو عاطل بود

او ز روى لفظ نحوى فاعل است * ورنه او مفعول و موتش قاتل است

فاعل چه كو چنان مقهور شد * فاعليها جمله از وى دور شد