رسائل دهدار ( فارسى ) — الصفحة ٩٦

[ تفسير سورهء انشراح

بسط اين حالات در كتاب الهى و اخبار انبيا و كتب عرفا مذكور است و مسطور ، و اينجا غرض ايما و اشاره‌اى است كه باعث انگيز شوق اهل طلب و ارباب قابليت شود ؛ « وَ اللَّهُ يَقُولُ الْحَقَّ وَ هُوَ يَهْدِي السَّبِيلَ » « 1 » .

و از جمله احوال عارفان كامل اين است كه قطب الموحّدين ، الشيخ محى الدين محمد بن على بن العربى - قدس سره - اشاره به آن در رسالهء عنقاء مغرب نموده ، مىفرمايد كه :

فو اللّه يا اخى لو رايت حال العارفين اذا خرجوا من نفوسهم و درجوا عن محسوسهم فطهرت « 2 » قلوب و اظهرت غيوب و رفعت استار فطلعت انوار و كانت التجليات على مقدار فمن شاهد قدسا و من شاهدا نسا و من شاهد عظمة و جمالا و من شاهد ملاطفة و جلالا و من بهتة « 3 » فى انية و من خطفة فى هوية فلو اطلعت عليهم لو ليت منهم فرارا و لمئت منهم رعبا لانعدامك عند تلك المشاهدة و تعذيبك و سقوط قواك و حل تركيبك .

از اين فقرهء كلام هم مرتبهء حال عارف ظاهر مىشود و هم درجهء اين كس در انسانيت كه هرگاه كه اين طائفه انسان باشند و اين حالات در وجود انسانى تحقق مىيافته باشد ، پس اين كس را بوى از عالم انسانيت نخواهد بود و تحسّر و تأسف بر حال خود و اشك ندامت و حرمان ريختن واجب مىشود . و از اينجا شيخ سعدى - رحمه الله تعالى - گفته كه :

هزار سال رهست از تو تا مسلمانى * هزار سال دگر تا طريق انسانى

مگر حق - سبحانه و تعالى - به بركات اين بزرگواران ما را به رحمت و فضل بىعلت بيامرزد ، و چون ازين عالم بىبهره افتاده‌ايم ، اولى آن است كه حكايات و سخنان ايشان را از روى صدق و اعتقاد خالص مطالعه نماييم و اكثر اوقات ، ندامت بر حال خود بريم كه اين شيوه را فوائد بسيار است .

( 1 ) . احزاب ، 5 . ( 2 ) . مج : فطرت . ( 3 ) . مج : و من مهبة و من .