رسائل دهدار ( فارسى ) — الصفحة ١٩٥

رقيقهء خامسه در تلويح بر بعضى مقدمات كه مشعر بر مذهب اهل وحدت است

از همه لاجرم معرفت او اسهل معارف باشد و اشكل معارف . » و از كلام اين ولى حق ظاهر مىشود كه وجود مطلق ، مظهر است و حقيقت حق ، ظاهر . و اطلاق اسم وجود بر آن نه به اعتبار معنى اشتقاقى است . و اگر عبارات و كلام اين اكابر [ را ] بياوريم به اطناب مىانجامد و مع هذا مفاد همه يك معنى است و بدان تلويحى مىرود ؛ و باللّه التوفيق .

رقيقهء خامسه در تلويح بر بعضى مقدمات كه مشعر بر مذهب اهل وحدت است

رقيقهء خامسه در تلويح بر بعضى مقدمات كه مشعر بر مذهب اهل وحدت است

از جمله آنچه از مصطلحات و كلام ايشان فهم مىشود اين است كه به غير از ذات حق تقدس و تعالى هيچ چيز وجودى ندارد . زيرا كه داشتن ، عبارت از اين است كه او را باشد و از او زائل نشود ، و اين وجودى كه مدرك مىشود پرتو وجود حقيقى است و اين موجودات تعينات آن پرتوند نه ذوات موجود و تعين امر اعتبارى است . لهذا در طرفة العين بر نهج واجد نمىنمايد . و فطن صاحب بصيرت اين معنى را در نفس خود مىيابد كه هردم به هزار رنگ مىگردد و چون امتياز اشياء به ادنى مغايرتى در عوارض است كه به سبب آن ذوات متغايره و اشياء مختلفه مىشوند ، پس حقيقت خاصهء شخصيه ايشان همان امر باشد كه سبب امتياز شده ، مثلا زيد كه غير عمرو است ، نه از جهت جسميت يا حيوانيت يا انسانيت يا امرى ذاتى غير اينهاست ؛ خصوصا در مذهب كسى كه تشكيك در ذاتيات روا ندارد ؛ چون حكماى مشّائى ، بلكه غيريّتش به حسب تفاوت در مشخصات است كه عوارض باشد . و اين بابى است وسيع و به فكر صايب از اينجا پى به مقصدى مىتوان برد و از اينجا گفته است شيخ محى الدين - قدس سره - كه « بالاعيان الثابتة ما شمت رائحة الوجود [ 1 ] . » و فى الحقيقة اين معنى خاصهء اين طايفه وجوديت نيست بلكه سخن سيد الطائفه شيخ جنيد البغدادى - قدس سره - كه و الآن كما كان [ 2 ] نيز مشعر بر اين است كه در وجود هيچ نيست با خدا و او به يگانگى خود