رسائل دهدار ( فارسى ) — الصفحة ١٦٧

پايان سخن در مجملى از قول اهل دانش كه مطابق مطلب اهل توحيد باشد

پايان سخن در مجملى از قول اهل دانش كه مطابق مطلب اهل توحيد باشد

پايان سخن در مجملى از قول اهل دانش كه مطابق مطلب اهل توحيد باشد

پوشيده نيست كه هرچه در عالم موجود است به امر الهى موجود است كه : « إِنَّما أَمْرُهُ إِذا أَرادَ شَيْئاً أَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ » « 1 » و موجودات عالم بتمامه منحصر است در [ 7 ] سه مرتبه : يكى مرتبهء عقل ، يكى مرتبهء نفس ، يكى مرتبهء طبيعت . و عقل اوّل مبدعى است كه از ابداع مبدع به حق - جلّ و علا - به وجود آمده به امر حق‌تعالى .

پس وجود عقل از امر به مرتبهء دومين است ، و وجود نفس از عقل و امر به مرتبهء سومين است ، و وجود طبع از نفس و عقل و امر به مرتبهء چهارمين . و يك و دو و سه و چهار ، ده باشد . « تِلْكَ عَشَرَةٌ كامِلَةٌ » « 2 » و اين تمامى آفرينش است . و چون عقل به مرتبهء سوّم است ، پس در اشخاص اين عالم به سه مرتبه رسيد : نباتى و حيوانى و ناطقه . و چون طبع به محل چهارم است ، به چهار مرتبه مقرر افتاد : گرمى و سردى و ترى و خشكى ، كه در حيوان صفراست و بلغم و خون و سودا . پس عالمى با اين همه كثرت و تعدد منحصر شد اصولش در اين معدود كه تمام منشعب از آن شده . و مراتب سه‌گانهء عقل و نفس و طبع فى الحقيقة مراتب يك جوهر است كه به حسب اثر و صفت سه مرتبه يافته ؛ چنانچه از پيش گذشت . و ببايد دانست كه بنا بر مذهب اهل تحقيق از متكلمين و حكما هرچه در نفس دانا درآمد ، آن موجود است در نفس او به طريق تمثل ، نه ظرفيت . پس هرگاه كه صورت عالم در نفس دانا به اين وحدت اصل وجود يابد ، نفس دانا عالمى نورانى شود و موجود « 3 » مجرد زائل نمىشود ، پس هميشه و مخلد باشد . « 4 » و الحمد لله رب العالمين و صلى الله على محمد و آله اجمعين .

تمام شد رساله از تحرير فى التاريخ بيست و چهارم ذىقعده سنهء 1019 در بلدهء معظمهء احمدآباد حميت عن الآفات و الفساد .

( 1 ) . ص ، 83 . ( 2 ) . بقره ، 197 . ( 3 ) . اساس : موجود در مجرد . ( 4 ) . مج : مخلد باشد چنانچه دولت دو جهانى اين سردفتر ايوان جهاندارى مخلد و مؤيد است ، اميد كه حق جل و علا شاهد دولتش به پيرايهء معدلت و رأفت هميشه آراسته ، و از كامرانى محفوظ دارد . و ملك و ملت را از پرتو آفتاب‌پرورش و مهرگسترش . . . و محفوظ به حق محمد و آله ( ص ) . تمام شد رساله مستطاب خواجه محمد دهدار . حمد خداى را ج س 1299 ه ق .