رسائل دهدار ( فارسى ) — الصفحة ١٦٥
ركن رابع در بيان مقصود از قول ايشان كالكلى الطبيعى
مىسازد ؛ و منه التوفيق .
ركن رابع در بيان مقصود از قول ايشان كالكلى الطبيعى
ركن رابع در بيان مقصود از قول ايشان كالكلى الطبيعى
نزد ازكيا مخفى نيست كه كلى طبيعى مختلف فيه است در موجوديت ، و حكما بر وجودش رفته‌اند و دليل بر آن گفته ؛ و متكلمين بر اين رفته‌اند كه وجود كلى طبيعى وجود افراد است ؛ يعنى ، موجود بودن انسان نيست ، الا موجود بودن افراد انسان . و اين اختلاف در كتب مذكور است . اما نزد قايلان به وحدت وجود اين قضيه منعكس است و كلى طبيعى موجود است ، نه افراد . و وجود افراد ، وجود كلى طبيعى است . زيد و عمرو و بكر موجود نيستند و اين وجود كه ايشان راست ، وجود انسان است ، نه وجود زيد و عمرو ؛ چنانچه در مثال سابق مذكور شد كه نور ماه ، نور آفتاب است . و اين جماعت با وجود استدلال عقلى دعوى كشف نيز مىكنند كه به رياضات شاقه اين معنى بر ايشان به كشف صريح ظاهر شده و مىگويند كه :
هر كه پى بر پى من بشتابد * آنچه من يافتم او هم يابد
و متفطّن زكى اگر تأمل نمايد در مشخصات كه عوارضند و به حقيقت ما به الامتياز ميان زيد و عمرو برسد ، همانا انكار سخن اين طايفه ننمايد . و رئيس الحكماء شيخ ابو على در اشارات « 1 » بعد از آنكه نفى انحصار موجود بودن در محسوس بودن نموده ، اين معنى را بيان مىفرمايد كه امرى مشترك ميان افراد انسان مدرك مىشود كه ميان زيد و فرس نيست كه امر موجود است و معروض مشخصات . و هرگاه كه اين سخن درست آيد كه اين طائفه بدان قايلند ، پس درست آيد كه وجود واجب چون كلى طبيعى است و چون كلى براى آن گفته كه كلى نيست كه موجودات افرادش باشد ، تعالى الله عن ذلك بلكه مراد اين است كه همچنانچه كلى طبيعى موجود است فى الحقيقة و افرادش به وجود او موجود مىنمايند كه اگر
( 1 ) . به فصل اول نمط چهارم اشارات بنگريد .