قانونچه في الطب ( فارسى ) — الصفحة ١١٤

جنس اول

و الأجناسُ الّتى تُعرَفُ « 1 » منها حالُ النَّبضِ عَشَرَةٌ .

امورى كه حالات نبض با آنها فهم مىشود ده چيزند كه " اجناس عشره " ناميده مىشوند .

الجِنسُ الأوَّلُ

جنس اول

جنس اول

المَأخُوذُ من مِقدارِ الانبِساطِ طُولًا و عَرضاً و عُمقاً . و بَسائِطُهُ تِسعَةٌ :

اين جنس نظر به مقدار انبساط نبض در طول و عرض و عمق دارد و انواع بسيط آن بر نُه نام است :

الأوَّلُ : الطَّوِيلُ

و هو الّذى يُحَسُّ بِأجزائِهِ « 2 » في الطُّولِ أكثَرَ من المُعتَدِلِ ، و سَبَبُهُ كَثرَةُ الحَرارَةِ .

نخست : نبض طويل

نبض طويل آن است كه طول انبساط آن بيشتر از نبض معتدل باشد و سبب آن فزونى حرارت است .

و الثَّانِي : القَصِيرُ

و هو ما يُقابِلُهُ . و سَبَبُهُ قِلَّةُ الحَرارَةِ .

دوم : نبض قصير

اين نبض مقابل نبض طويل قرار دارد و سبب آن كمى حرارت است .

و الثَّالِثُ : المُعتَدِلُ بينهما

و يَدُلُّ علي إعتِدالِ الحَرارَةِ و البُرُودَةِ .

سوم : نبض معتدل در طول

سبب آن اعتدال در حرارت و برودت است .

و الرَّابِعُ : العَرِيضُ

و هو الّذى يَأخُذُ من عَرضِ الأصابِعِ أكثَرَ ممّا يَأخُذُ المُعتَدِلُ « 3 » ، و يَدُلُّ علي زِيادَةِ الرُّطُوبَةِ .

چهارم : نبض عريض

آن است كه انبساط آن در عرض انگشتان بيشتر از نبض معتدل احساس شود و سبب آن فزونى رطوبت است .

( 1 ) . الف : يعرف . ( 2 ) . ب : اجزاءة . ( 3 ) . ب : لمعتدل .