قانونچه في الطب ( فارسى )
- المؤلف: محمود بن محمد چغمينى خوارزمى ( مترجم : اسماعيل ناظم )
- الوفاة: 745
- القسم: الطب
- الناشر: نشر آبژ - تهران
فهرس الكتاب
- فهرست مندرجات كتاب
- مقدمه ويراست نخست
- درباره تصحيح اين كتاب
- الف . نسخه چاپ سنگي پاكستان
- ب . نسخه چاپ سربي جامعه همدرد هندوستان
- ج . نسخه چاپ سنگي تهران
- د . متن قانونچه موجود در كتاب مفرح القلوب
- درباره ترجمه كتاب
- درباره ويرايش ترجمه اين كتاب
- چند توضيح ضرورى ديگر
- [ متن و شرح قانونچه در طب ]
- [ مقدمه مولف ]
- مقاله نخست در امور طبيعيه و شامل پنج فصل است
- فصل اول : ركنها و مزاجها
- الف . ركنها « 1 »
- ب . مزاجها « 3 »
- تقسيم عقلى مزاج
- انواع مزاج نامعتدل حقيقى
- انواع مزاج معتدل فرضى « 2 »
- انواع مزاج نامعتدل فرضى
- فصل دوم : خلطها
- خلط دم طبيعى
- خلط دم ناطبيعى
- خلط صفراى طبيعى
- خلط صفراى ناطبيعى « 2 »
- خلط بلغم طبيعى
- بلغم ناطبيعى
- سوداى طبيعى
- سوداى ناطبيعى
- كيفيت پيدايش هر خلط
- در بيان اسباب « 1 » پيدايش خلط دم
- در بيان اسباب پيدايش خلط صفرا
- اسباب پيدايش خلط بلغم
- اسباب پيدايش خلط سودا
- فصل سوم : اعضا
- اعضاى رئيسه
- اعضاى خادم
- اعضاى مرئوسه غير خادمه
- اعضاى غير مرئوسه غير خادمه
- تقسيم ديگرى براى اعضا
- فصل چهارم : نيروها و قوا « 1 »
- الف . نيروى طبيعى
- - قوه مخدومه
- - قوه خادمه
- ب . نيروى حيوانى
- ج . نيروى نفسانى
- - قوه مدركه
- - قوه محركه
- فصل پنجم : ساير امور طبيعيه
- الف . افعال
- ب . ارواح
- ج . سن آدمى
- د . رنگها
- ه - . شكل ظاهرى بدن
- تفاوت مزاج زنان و مردان
- مقاله دوم در علم تشريح و شامل هفت فصل است .
- فصل اول : استخوانها
- الف . جمجمه
- ب . فك
- ج . دستها
- د . گردن
- ه - . ترقوه ( چنبر گردن )
- و . سينه
- ز . ناحيه پشت
- ح . استخوان خاجى
- ط . دنبالچه
- ى . پاها
- فصل دوم : ساير اعضاى مفرده
- الف . غضروف
- ب . عصبها
- ج . وترها
- د . رباطها
- ه - . عضلات
- و . شريانها يا رگهاى جهنده
- ز . وريدها يا رگهاى ناجهنده
- ح . پيه و دنبه
- ط . گوشت
- ى . غشاء
- ك . پوست
- ل . مو
- م . ناخن
- فصل سوم : اعضاى مركب بدن مانند مغز ، چشم ، گوش ، و زبان
- الف . مغز
- ب . چشم
- ج . گوش
- د . بينى
- ه - . لبها
- و . زبان
- ز . مرى
- ح . زبان كوچك
- فصل چهارم : ريه و قلب
- الف . ريه
- ب . قلب
- فصل پنجم : پرده ديافراگم ، معده ، و روده‌ها
- الف . پرده ديافراگم
- ب . معده
- ج . روده‌ها
- فصل ششم : كبد ، كيسه صفرا ، و طحال
- الف . كبد ( جگر )
- ب . كيسه صفرا ( زهره )
- ج . طحال ( سپرز )
- فصل هفتم : ساير اعضاى مركب بدن
- الف . كليه‌ها
- ب . مثانه
- ج . بيضه‌ها
- د . آلت تناسلى
- ه - . رحم
- مقاله سوم درباره احوال بدن انسان از نظر صحت و مرض و اسباب و علائم آنها و شامل پنج فصل است . « 2 »
- فصل اول : تندرستى و بيمارى
- بحث در انواع بيماريها
- الف . بيماريهاى مفرد
- - سوء مزاج
- - سوء تركيب
- مرض مقدار
- مرض عدد
- مرض وضع
- - تفرق اتصال
- ب . بيماريهاى مركب
- دوره‌هاى بيمارى
- فصل دوم : در بيان امورى كه تغيير حالات بدن و حفظ تندرستى بدانها وابسته است
- امر اول : هوا
- كيفيت هواى فصلهاى مختلف
- كيفيت هواى نواحى و بادها
- هواى بلاد مجاور كوه‌ها و درياها
- كيفيت هواى زمينهاى مختلف
- امر دوم : خوردنيها و آشاميدنيها
- - غذاى مطلق
- - دواى معتدل
- - غذاى دوائى
- - دواى مطلق
- - دواى سمى
- - سم مطلق
- در بيان درجات داروها
- انواع غذا
- آب
- امر سوم : خواب و بيدارى
- امر چهارم : حركت و سكون
- امر پنجم : احتباس و استفراغ « 2 »
- امر ششم : اعراض نفسانى
- فصل سوم : در بيان امور بيمارىزا
- الف . سوء مزاج
- اسباب پيدايش بيماريهاى تركيب
- اسباب مرض خلقت
- اسباب مرض مقدار و مرض عدد
- اسباب مرض وضع
- اسباب تفرق اتصال
- فصل چهارم : علائمى كه از نظر مزاج بر حال بدن انسان دلالت دارند
- 1 . حالات مختلف ملمس « 2 »
- 2 . گوشت و چربى بدن
- 3 . حالات مختلف مو
- 4 . رنگ پوست بدن
- فصل پنجم : علائمى كه از نظر خلط بر حال بدن دلالت دارند
- علائم غلبه خلط دم
- علائم غلبه خلط بلغم
- علائم غلبه خلط صفرا
- علائم غلبه خلط سودا
- مقاله چهارم : در بيان انواع نبض و حالات ادرار كه داراى فصولى چند است .
- فصل اول : در انواع نبض بسيط
- جنس اول
- جنس دوم
- جنس سوم
- جنس چهارم
- جنس پنجم
- جنس ششم
- جنس هفتم
- جنس هشتم
- جنس نهم
- جنس دهم
- فصل دوم : انواع نبض مركب
- معروف‌ترين نبضهاى ثلاثى
- معروف‌ترين نبضهاى ثنايى
- معروف‌ترين نبضهاى مركب مختلف
- فصل سوم : در بيان رنگهاى ادرار
- طيف زرد
- طيف سرخ
- طيف سبز
- طيف سياه « 5 »
- طيف سفيد « 1 »
- فصل چهارم : قوام ادرار و بوى آن
- الف . قوام
- - ادرار رقيق
- - ادرار غليظ
- - ادرار معتدل
- ب . بو
- فصل پنجم : صافى و كدرى ، كم و زيادى ، و حالات كف روى ادرار
- كدر بودن ادرار
- صاف بودن ادرار « 3 »
- كم بودن ادرار
- زياد بودن ادرار
- ادرار معتدل در مقدار
- حالات كف روى ادرار
- فصل ششم : رسوبات درون ادرار
- الف . رسوب طبيعى
- ب . رسوب ناطبيعى
- رسوب پوسته‌اى ( خراطى )
- رسوب زرنيخى ( دشيشى )
- رسوب گوشتى ( لحمى )
- رسوب چرب ( دسمى )
- رسوب عفونى ( مدى )
- رسوب مخاطى
- رسوب موئين ( شعرى )
- رسوب خميرى
- رسوب شنى ( رملى )
- رسوب خاكسترين ( رمادى )
- رسوب لخته‌اى ( علقى )
- حالات قرار گرفتن رسوب
- رسوب ابرى
- رسوب شناور
- رسوب ته‌نشين
- مقاله پنجم ، در بيان روشهاى كلى تدبير تندرستان و درمان بيماران است در چند فصل .
- فصل اول : خوردنيها و آشاميدنيها
- الف . غذا
- ب . آب
- فصل دوم : ورزش و مالش
- الف . ورزش
- ورزشهاى مربوط به همه بدن
- ورزشهاى مربوط به عضوى خاص
- ب . مالش ( ماساژ )
- فصل سوم : در باب حمام
- ويژگيهاى حمام
- فصل چهارم : خواب و بيدارى
- الف . خواب
- ب . بيدارى
- فصل پنجم : تاثير فصلها در تدابير
- الف . بهار
- ب . تابستان
- ج . پاييز
- د . زمستان
- فصل ششم : تدابير مربوط به زنان باردار ، شيرده ، و كودكان
- الف . زنان باردار
- ب . زنان شيرده
- ج . كودكان
- فصل هفتم : تدابير مربوط به نونهالان ، جوانان ، ميان‌سالان ، و كهنسالان
- الف . نونهالان
- ب . جوانان
- ج . ميان‌سالان
- د . كهنسالان
- فصل هشتم : درمان بيماران
- الف . استفاده از دارو
- ب . اعمال دستى
- پيش‌نيازهاى درمان با انواع دارو
- انتخاب دارو و ويژگى مزاجى آن
- وقت استفاده از دارو
- انتخاب مسير دادن دارو
- انتخاب بهترين دارو
- درمان يك عضو خاص
- نكته
- فصل نهم : فصد و حجامت
- الف . فصد
- ب . حجامت - بادكش
- فصل دهم : قى ، اسهال و حقنه
- الف . قى
- ب . اسهال
- نكات مهم
- ج . حقنه
- مقاله ششم : در بيان بيماريهاى ناحيه سر بوده و شامل چند فصل است .
- فصل اول : سردردها ، دردهاى شقيقه ، سرگيجه
- 1 . نوع گرم
- الف . نوع گرم دموى
- ب . نوع گرم صفراوى
- 2 . نوع سرد
- الف . نوع سرد سوداوى
- ب . نوع سرد بلغمى
- فصل دوم : بيمارى سرسام
- سرسام دموى
- سرسام صفراوى
- فصل سوم : بيمارى ماليخوليا
- ماليخولياى گرم
- ماليخولياى سرد
- فصل چهارم : بيمارى صرع
- صرع بلغمى
- صرع سوداوى
- فصل پنجم : سكته مغزى
- فصل ششم : بيماريهاى فلج ، لقوه ، رعشه و تشنّج رطب
- فصل هفتم : زكام
- الف . زكام گرم
- ب . زكام سرد
- فصل هشتم : بيمارى رمد
- الف . رمد گرم
- ب . رمد سرد
- فصل نهم : كم‌سويى چشم و ريزش اشك
- الف . كم‌سويى چشم
- ب . ريزش اشك
- فصل دهم : دردهاى گوش
- دردهاى ناشى از ورم و غلبه خون
- دردهاى ناشى از حبس شدن بادها
- فصل يازدهم : بيماريهاى بينى
- خون دماغ
- فصل دوازدهم : دردهاى دندان و لثه
- فصل سيزدهم : بيماريهاى خناق و ورم زبان كوچك و زالوى چسبيده به حلق
- الف . نوع دموى
- ب . نوع بلغمى
- اما زالوى چسبيده در حلق
- مقاله هفتم : در بيان بيماريهاى اعضايى است كه از سينه تا زير ناف قرار دارند در چند فصل .
- فصل اول : سرفه
- فصل دوم : ذات‌الريه
- فصل سوم : سل و ذات الجنب
- بيمارى سل
- بيمارى ذات الجنب
- فصل چهارم : رَبو
- فصل پنجم : خفقان قلب
- فصل ششم : خونريزى اندام فوقانى
- فصل هفتم : ضعف معده
- ضعف حاصل از سوء مزاج سرد
- ضعف معده بر اثر جمع شدن بلغم
- فصل هشتم : حالت غش
- فصل نهم : دل‌پيچه
- فصل دهم : سكسكه
- فصل يازدهم : هيضه و اسهال
- هيضه
- اسهال
- فصل دوازدهم : زحير
- فصل سيزدهم : قولنج
- فصل چهاردهم : كرمهاى شكم
- فصل پانزدهم : درد كبد
- فصل شانزدهم : استسقا
- استسقاى طبلى
- استسقاى زقى ( مشكى )
- استسقاى لحمى
- فصل هفدهم : درد سپرز
- فصل هجدهم : يرقان
- يرقان با علائم گرمى
- يرقان بدون علائم گرمى
- مقاله هشتم : درباره بيماريهاى اعضاى ديگر بدن بوده و در بردارنده چند فصل است .
- فصل اول : درد كليه‌ها
- فصل دوم : بيماريهاى مثانه
- سنگ مثانه
- فصل سوم : بيماريهاى مقعد
- درد و ضربان مقعد
- فصل چهارم : خروج آب از آلت
- فصل پنجم : بيماريهاى بيضه
- فصل ششم : فتق
- فصل هفتم : فزونى خون قاعدگى و ضعف جنسى
- فزونى خون قاعدگى
- ضعف جنسى
- فصل هشتم : نقرس ، عرق النسا ، درد مفاصل ، و كوژپشتى
- فصل نهم : واريس و پاغر ( فيل‌پايى )
- واريس
- پاغر
- مقاله نهم : در طى چند فصل به بيان تبها و بيماريهايى كه در ظاهر بدن آشكار مىشوند مىپردازد .
- فصل اول : سعفه رطب ( شيرينه )
- فصل دوم : بهق و جذام
- بيمارى بهق
- بيمارى جذام
- فصل سوم : خارش و جرب
- فصل چهارم : بيماريهاى شرى و حصف
- شرى
- بيمارى حصف
- فصل پنجم : حصبه و آبله و زگيل
- حصبه و آبله
- زگيل
- فصل ششم : ورم‌ها
- الف . ورم دموى
- ب . ورم صفراوى
- ج . ورم سوداوى
- د . ورم بلغمى
- فصل هفتم : سرطان و خنازير
- سرطان
- خنازير
- فصل هشتم : تبها
- حماى يوم
- تب خونى يا تب مطبقه
- تب صفراوى داخل عروق ( تب محرقه )
- تب صفراوى خارج عروق
- تب بلغمى داخل عروق
- تب بلغمى خارج عروق
- تب سوداوى خارج و داخل عروق يا تبِ ربع
- تب‌هاى مركب
- تب دق
- مقاله دهم : در باب ويژگيهاى خوردنيها و نوشيدنيهاى متعارف بوده و مشتمل بر فصولى چند است .
- فصل اول : حبوبات و بذرها
- فصل دوم : گوشتها و تخم پرندگان
- تخم پرندگان
- فصل سوم : شير و فرآورده‌هاى آن
- فصل چهارم : سبزيها
- سبزيهاى ريشه‌اى
- فصل پنجم : ميوه‌ها
- از ميان ميوه‌هاى تر
- از ميان ميوه‌هاى خشك
- فصل ششم : گلها و سبزيهاى خوش‌بو
- فصل هفتم : روغن‌ها
- فصل هشتم : چيزهاى خوش‌بو
- فصل نهم : دواهاى خشك كه در غذا مىريزند
- فصل دهم : ترشيها
- فصل يازدهم : شرابها ، شربت‌ها و رب‌ها
- الف . شرابها
- ب . شربت‌ها و رب‌ها
- فصل دوازدهم : مرباها
- فصل سيزدهم : پختنىها
- الف . شورباها
- ب . حلواها
- ملحقات كتاب [ قانونچه ]
- معرفى داروهاى مركب موجود در كتاب قانونچه
- ابازير
- آبكامه / آبكامه نبطى رقيق
- اسفيدباج / اسفيدباجات
- اطريفل / اطريفلات
- امروسيا
- ايارج / ايارجات
- ايارج جالينوس