قانونچه في الطب ( فارسى ) — الصفحة ٩٨

الف . سوء مزاج

و أسبابُ المَرَضِ البارِدِ ثَمانيَةٌ :

پيدايى بيماريهاى داراى طبع سرد را نيز هشت سبب است :

- مُلاقاةُ بُرُودَةٍ بِالفِعلِ

- و مُلاقاةُ بُرُودَةٍ بِالقُوَّةٍ

- و قِلَّةُ الأكلِ في الغايَةِ

- و الإِفراطُ فيه

- و التَّكاثُفُ المُفرِطُ

- و الحَرَكَةُ المُفرِطَةُ

- و السُّكُونُ المُفرِطُ

- و شِدَّةُ انفِتاحِ المَسامِّ .

- قرار گرفتن در معرض چيزهايى كه بالفعل « 1 » يا بالقوه « 2 » داراى طبع سردند .

- كم‌خورى بسيار .

- پرخورى .

- فشردگى بيش از حد بافتها .

- زياده‌روى در حركت « 3 » .

- بىتحركى و تن‌آسانى بسيار « 4 » .

- گشادگى زياد منافذ زيرين پوست .

و أسبابُ المَرَضِ اليابِسِ أربَعَةٌ :

پيدايى بيماريهاى داراى طبع خشك را نيز چهار سبب است :

- مُلاقاةُ يابِسٍ بِالفِعلِ

- و يابِسٍ بِالقُوَّةِ

- قرار گرفتن در معرض چيزهايى كه بالقوه يا بالفعل خشك‌اند . « 5 »

( 1 ) . همچون هواي سرد و آب سرد و اين هر دو از اسباب برودت اند ، ليكن بالعرض احداث سخونت نيز مىنمايند به حقن حرارت و تكثيف مسام . برگرفته از كتاب مفرح القلوب . ( 2 ) . همچون ضمادها و طلاهايى كه بالطبع مبرد باشند ، اگرچه بالفعل حار بوند . برگرفته از كتاب مفرح القلوب . ( 3 ) . پوشيده نيست كه حركت بر چند نوع است : يا عضوي و بدني بود ( چون رياضت ها و صنعتها ) ، يا نفسي بود ( چون غضب و مانند آن ) ، و يا طبيعي بود ( چون يقظه ) . و بدانند كه افراط در معتادين بسان افراط در غير معتادين نيست . پس مرتبه افراط امري است نسبي كه حسب قوت و ضعف مزاج و اعتياد و غير اعتياد مختلف مىباشد . برگرفته از كتاب مفرح القلوب . ( 4 ) . سكون ، بنا بر كثرت رطوبات فضيله ، حرارت غريزي را در بدن مخنوق مىسازد و احداث برودت مىكند . برگرفته از كتاب مفرح القلوب . ( 5 ) . همچون آتش و هواي گرم و خوابيدن در رمل خشك و استحمام به آبهاى قابض اكل ماكولات قابض ( چون بلوط ) .