خطاى نامه ( شرح مشاهدات سيد على اكبر خطائى معاصر شاه اسماعيل صفوى در سرزمين چين ) — الصفحة ٢٨

حكايت « 1 »

يكى جم نام وقتى پادشا بود * كه جامى داشت كان گيتىنما بود

به صنعت كرده بودندش چنان راست * كه پيدا مىشد از وى هرچه مىخواست

چو وقتى تيره ، جام از زنگ بودى * شه گيتى از ان دلتنگ بودى

بفرمودى كه دانايان آن فن * بكردندى به علمش باز روشن

چو روشن گشتى آن جام دل افزاى * نمودى هرچه بودى در همه‌جاى

حكيمى گفت جام آب بود آن * منجم گفت اسطرلاب بود آن

دگر يك گفت بود آيينه‌اى راست * چنان روشن كه مىديد آنچه مىخواست

به قدر علم خود گفتند بسيار * ولى آسان نشد اين كار دشوار

بسى گفتند هر نوعى ازينها * نبود آن جام‌جم جز نفس دانا

چو نفس تيره روشن كرد انسان * نمايد اندرو آفاق يكسان

چو انسان گشت اندر نفس كامل * شود بر كل موجودات شامل

ز چرخ و انجم و وز چار اركان * نمودارى بود بر نفس انسان

حقيقت دان اگرچه آدم است او * چو عارف گشت خود جام‌جم است او

بدار دوست گفتى پير خود پاس * نخستين نفس خود را نيك بشناس [ 2 ب ]

كه اندر وى ببينى هردو عالم * ز راه صورت از معنى به يك دم

رهت علم است اگر تو نيك دانى * چو ذوالقرنين گردى گر بدانى

بنى آدم گروهى « 2 » بس شريفند * شريفند و لطيفند و ظريفند

بعده ، ديگر باعث آن بود كه الغ بيك « 3 » سلطان مرحوم استاد مولانا على قوشجى شيرى « 4 » [ را ] به خطاى فرستاد و كسان خود را گفت هرچه بينيد و بدانيد بنويسيد كه تمام اوضاع آن ملك از عجايبات است .

( 1 ) - ق : اين كلمه را ندارد ( 2 ) - ق : گروه ( 3 ) - س : الوغ بيك ( 4 ) - ق : « شيرى » ندارد ( مراد معلوم نشد )