خطاى نامه ( شرح مشاهدات سيد على اكبر خطائى معاصر شاه اسماعيل صفوى در سرزمين چين ) — الصفحة ١٦٤

حكايت « 2 »

الفت ار گيرى به تصوير اجل * مانى آخر جاودان و لم يزل

زندهء جاويد را آخر چه غم * جان اگر صد ره برآيد در الم

چون بود دل در قضاى سركشى * در ميان صد غمش باشد خوشى

مىدهد دود دل محنت كشان * از صفا و وز جلاى دل نشان

هركه باشد در دلش نور إله * از دل او لمعه افتد سوى ماه

چون گشادى روى دل اى ديده‌ور * مىنگر هر سوى خورشيد و قمر

با اجل گردان دل ما آشنا * آخر از فضل خودت اى رهنما

فلاطون آنكه استاد جهان بود * مگر در ابتدا عزمش چنان بود

كه استخراج زر تدبير سازد * ز مس سفسه كند اكسير سازد

چو پنجه سال شد در گوشه‌اى گم * ز قشر بيضه و از موى مردم

چنان اكسير كرد و معتبر كرد * كه اندك كيميا بسيار زر كرد

چو زر كردن چنان آسان شد او را * به قيمت خاك و زر يكسان شد او را

به خود يك روز گفت اى دل بينديش * كه اكسيرى كنى در جوهر خويش

چو قشر بيضه و موى سر امروز * ز جهدت كيميائى شد دل‌فروز

گر اكسيرى كنى در جوهر خويش * بود آن كيميا از عالمى بيش

نه كم آمد ز قشر بيضه جانت * نه موى سر فزون گشت از روانت

چو پنجه سال اين اكسير كردى * نخفتى روز و شب تدبير كردى

كنون گر عاقلى اين كيميا ساز * دو عالم در ره اين كيميا باز

چو عزمش جزم شد سالى هزار او * ز خلق عالم آمد بر كنار او

( 1 ) - ابيات اين مثنوى در نسخهء ق نيست ( 2 ) - ق : سراسر اين حكايت در انتهاى رساله آمده است .