خطاى نامه ( شرح مشاهدات سيد على اكبر خطائى معاصر شاه اسماعيل صفوى در سرزمين چين ) — الصفحة ٠.٢٢
- 1 - ايران و چين
بايد دانست كه طبيبان معالج ارغون پزشكان ختايى بودند و رشيد الدين فضل اللّه متذكر بدان شده است . 21
اطلاعاتى كه رشيد الدين در كتاب آثار و اخبار ذيل « توت » دربارهء روش كاغذسازى ميان چينيان و ذيل « چاى » دربارهء خواص طبى اين گياه داده است همه حكايت از علاقه‌مندى همگانى به دستيابى فرهنگ و صنايع چين دارد .
چينيها در اين دوره لغتنامه‌اى چينى - فارسى براى استفادهء مسافران و راهنمايان آنها تنظيم كرده‌اند كه خوشبختانه نسخه‌هائى از آن باقىمانده است . 22
* از زمرهء لغتنامه‌هايى است كه در آن دوران براى زبانهاى مختلف مانند مغولى ، تبتى كه مورد حاجت چينيان بود تهيه شده . آغاز اين كار از قرن چهاردهم ميلادى ، يعنى از اوائل دورهء سلسلهء مينگ است .
* قديميترين نسخهء لغت فارسى به چينى موجود احتمالا از قرن شانزدهم ميلادى است . متأسفانه هيچ‌يك از نسخه‌هاى موجود آن تاريخ كتابت ندارد .
* نسخه‌هاى اين لغتنامه در اواخر سلسلهء مينگ به همان اسلوب كارهاى چاپى چين به چاپ رسيده است . اين نوع چاپ را مىتوان « چاپ چوبى » گفت زيرا مطالب بر روى چوب نقر مىشد و سپس كاغذ را بر آن مىگذاشتند و فشار مىدادند تا باسمه شود . يكى از نسخه‌هاى موجود اين چاپ متعلق به موزهء بريتانياست .
* از ميان نسخ موجود لغتنامهء فارسى ، نسخهء دانشگاه توبينگن مفصل‌تر و كاملترست و نمونه‌هايى هم از طرز نامه‌نگارى دربر دارد .
تعداد اين نامه‌هاى نمونه بيست و شش تاست . چون ترجمهء تحت اللفظى متن به چينى است و مطلب درستى از آنها مفهوم نمىشود هوندا متن فارسى را در مقالهء خود به چاپ رسانيده است ( به خط لاتينى ) .
* هوندا در مقالهء خود كلمات فارسى را به خط لاتينى در مقابل كلمات چينى آورده و ترجمهء انگليسى آنها را به‌دست داده و بعضى كلمات را كه نشناخته مانده به همان صورت باقى گذاشته است .
* در يك گونه از اين لغتنامه‌ها شكل كلمات فارسى به خط فارسى ضبط نشده .
فقط تلفظ چينى آنها آمده است .