تفسير حدائق الحقائق ( قسمت سوره يوسف ) — الصفحة ٦٩٧

[ در بيان آنكه حضرت يعقوب در فراق يوسف بىتابى بسيار مىكرد ]

قال ابن عباس رضى اللّه عنهما « التّحسّس فى الخير و التّحسّس فى الشرّ » و تحسّس عبارت است از طلب احساس شىء مرّة بعد اخرى ، و مراد از احساس ادراكست « وَ لا تَيْأَسُوا مِنْ رَوْحِ اللَّهِ » .

بعضى گويند مراد از روح رحمت است بمعنى « لا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ » .

و گروهى برآنند كه مراد گشايش است و فرح .

و طايفهء مىگويند كه استراحت است « إِنَّهُ لا يَيْأَسُ مِنْ رَوْحِ اللَّهِ إِلَّا الْقَوْمُ الْكافِرُونَ » .

دليل آنست كه نوميدى از روح و رحمت خداوندى جلّ و علا وقتى باشد كه اعتقاد چنان كند كه اللّه عالم جلّ ذكره قادر بر كمال نيست ، و يا عالم بجميع معلومات نيست و يا متّصف نيست به صفت كرم و غيره و هر كدام از اين‌ها موجب كفر است « عياذا باللّه منها » .

پس معلوم شد كه از رحمت خداوندى جلّ و علا نوميد نشوند مگر كافران كه حقّ تعالى را بصفات نشناخته‌اند و از صفات نقصان منزّه ندانسته‌اند .

عبد اللّه ابن مسعود رضى اللّه تعالى عنه گفت كه اكبر كبائر سه چيز است .

اول - نوميدى از رحمت خداى متعال بودنست و اين آيه برخواند كه « لا يَيْأَسُ مِنْ رَوْحِ اللَّهِ » .

دويم - قنوط از رحمت حقّ و اين آيه برخواند « وَ مَنْ يَقْنَطُ مِنْ رَحْمَةِ رَبِّهِ إِلَّا الضَّالُّونَ » .

سيّم - ايمنى است از مكر خداى تعالى جلّ شأنه و اين آيه برخواند « فَلا يَأْمَنُ مَكْرَ اللَّهِ إِلَّا الْقَوْمُ الْخاسِرُونَ » .

القصه - بزرگان فن تواريخ و مستحضران ارباب احاديث و تفاسير در كتب خود چنين تحرير فرموده‌اند : كه چون اولاد يعقوب واقعات گذشته تقرير نمودند ، چنانچه سمت تحرير پذيرفت اسرائيل اللّه فرمود كه از اين واقعه رايحهء طيبه بمشام