تفسير حدائق الحقائق ( قسمت سوره يوسف )

• المؤلف: معين الدين فراهى هروى ( ملا مسكين )
• الوفاة: 909
• القسم: مصادر التفسير عند السنة
• الناشر: دانشگاه تهران - ايران - تهران

ابدأ القراءة

فهرس الكتاب

• فهرست موضوعات كتاب
• [ مقدمه مترجم ]
• شرح حال مؤلف
• عهد عتيق و قصهء حضرت يوسف
• [ خطبه ]
• فصل در بيان فضائل اين سورهء كريمه و سبب نزول آن
• الحديث فى فضل التسمية
• فصل فى بيان فضائل القرآن
• [ در بيان احسنيت سوره يوسف « احسن القصص » ]
• [ بيان عرفانى در مورد حسن و جمال يوسف و مقايسهء آن با حضرت رسول ]
• [ بيان آنكه حضرت رسول خود را نمكين خواند ]
• [ بيان خواب ديدن پير هرات مر حضرت رسول را ]
• [ بيان آنكه هر كس خداى را دوست دارد به نعمت‌هاى جاويد نائل شود و فضيلت دوستى خدا ]
• [ حكايت برخورد و مجالست فضيل عياض با امام داود طائى و عجايب واقعه ]
• [ بيان عجايب اين قصه ]
• [ بيان لطيف عرفانى در مورد حسن و جمال حضرت يوسف و حكمت‌هاى ناشى از آن ]
• [ بيان واقعه آنكه حضرت يوسف جهت استخبار از كنعان و وضع پدر سر راه آمده بود ]
• [ حكايت ابن عباس و پرسش اعرابى از حضرت رسول ( ص ) در مورد حسن يوسف و پاسخ دادن حضرت بوى ]
• [ در بيان معنى غفلت ]
• [ بيان مسافرت حامد بن اسود ( عارف نامى ) با سلطان ابراهيم خواص قطب العرفا ]
• [ حكايت شبلى و مراتب سلوك و سخنان عرفانى او در مقام توحيد ]
• [ بيان مقامات سالكين الى اللّه و مراتب كاملهء توحيد آن و مرتبهء وصال بمحبوب حقيقى ]
• اما شروع در بيان اين قصه شريفه و ابتدا نمودن باخبار ولادت حضرت يوسف صديق ( ع )
• [ بيان اوصاف حسن و جمال يوسف در اوان كودكى ]
• [ بيان دورهء طفوليت حضرت يوسف و سپردن او را بدست ايليا ]
• [ بيان خواب ديدن حضرت يعقوب در مورد گرفتارى يوسف و بيان عرفانى در اين مورد ]
• [ بيان خواب ديدن حضرت يوسف و اينكه 12 ستاره و ماه بر وى سجده كردند و حكايت آن براى پدر ]
• فصل اما الاشارات فى هذه الآية
• [ پيغام دادن خداى متعال بموسى كه نزد عابد راهب رود ]
• [ نكته عرفانى در بيان عبوديت از روى اخلاص ]
• [ اشارهء در بيان حكمت سجده كردن ماه و ستاره ]
• خواجه حسن دهلوى فرمايد :
• اما بيان كيفيت واقعه
• اما اللطائف و الاشارات فى هاتين الآيتين
• [ مراجعه كردن عمر به حضرت على جهت رفع چند مشكل ]
• [ بيان آنكه خداى را فرشته‌ايست بنام فرشته خواب ]
• [ اشارات لطيفه در بيان آيهء « لا تَقْصُصْ رُؤْياكَ عَلى إِخْوَتِكَ »
• [ تقريب عرفانى در مورد رحمت و شفقت پروردگار و زلت حضرت آدم ]
• [ حكايت مطربى كه معشوقه پادشاه بود و دل باختن عيار پيشهء به روى و گرفتار آمدن و سر بر سر سوداى عشق او گذاردن ]
• [ در بيان عشق حقيقى ]
• اما اللطائف و الاشارات ، فى الآية الثانية
• [ اشارات عرفانى و ادبى در مورد آيه « وَ يُعَلِّمُكَ مِنْ تَأْوِيلِ الْأَحادِيثِ »
• مقدمه
• رجعنا الى القصّه
• فصل اما بيان اجتباء دربارهء اين امّت
• [ لطيفهء در بيان تمامى نعمت ]
• [ لطيفه در بيان عرفانى سجده كردن آفتاب و ماهتاب و ستارگان ]
• [ در بيان آنكه اين قصه را حكمتها است ]
• [ در بيان وفات راحيل مادر حضرت يوسف ( ع ) ]
• [ بيان درجهء انبياء و اولياء ]
• اما بيان كيفيت وقوف يافتن برادران بر خواب يوسف
• [ بيان آنكه چون گناهكاران را به طرف دوزخ برند . ]
• فصل اما بيان قصهء برادران و سبب غصهء « 1 » ايشان و استدعا نمودن از پدر و اجازت دادن پدر وى
• [ لطائف و اشارات عرفانى در مورد اين آيت « يا أَبانا ما لَكَ لا تَأْمَنَّا »
• فصل اما اللطائف و الاشارات فى هذه الآية
• [ موعظهء عرفانى در اين مورد ]
• فصل اما بيان كيفيت واقعه بتفصيل و ذكر بيرون آمدن يوسف بصحرا و در چاه افكندن او
• فصل اما بيان كيفيت احوال يعقوب بعد از وداع يوسف
• فصل اما نصايح و لطائف و اشاراتى كه در ضمن اين واقعه مندرج است
• [ قصهء آن انصارى كه در ركاب حضرت رسول به جنگ بدر رفت و خواب ديدن زن او و تعبير خواستن بوسيلهء حضرت على و سپس عمر ]
• [ حكايت مرد گوساله‌پرست كه در قوم بنى اسرائيل بود و كيفر الهى و توبه آن مرد ]
• [ بيان عرفانى در مورد نور ايمان كه بنده را هدايت كند ]
• [ بيان آنكه محبت حقيقى محبوب حقيقى را كه خداوند است شايد و وقايعى در اين مورد از بزرگان و مشايخ عالم عرفان ]
• [ در بيان وحى الهى و چگونگى آن ]
• [ واقعهء به چاه افكندن يوسف ]
• [ سبب افكندن يوسف را به چاه و آنكه اين چاه چيست و در كجا است و بوسيلهء چه كسى حفر شده است ]
• فصل اما ذكر مراجعت اسباط به ملازمت پدر بزرگوار و آگاهى يعقوب ازين واقعهء هايل « 1 »
• فصل و ارباب اشارات را درين آيه لطائف بسيار است
• [ حكايت حسن بصرى و كودكى كه مادر از منزل رانده بود و شفاعت وى نزد مادر و بيان عرفانى آن ]
• رجوع به قصهء مذكور
• [ واقعه حزن و اندوه و گريه يعقوب از درد فراق يوسف ]
• فصل اما شمهء از اشارات و لطائف و عبارات و مواعظ و نكات كه در اين آيات بينات مندرج است
• مقدمهء معاملات بنده
• [ بيان عشق و درد فراق ]
• رجعنا الى القصة
• [ بيان واقعهء نجات يافتن حضرت يوسف از چاه به‌وسيله كاروان مالك ذعر و خريدن آن را از برادران به بهاى اندك ]
• رجعنا الى القصة
• فصل اما شمهء از تحقيقات و لطائف و اشارات در اين آيات بيّنات
• [ حكايت زنى كه از شوى خود نزد جنيد بغدادى شكايت آورد ]
• [ اشاراتى لطيف در مورد فروختن حضرت يوسف ]
• اشارة شريفه مقرون به حكايت لطيفه
• [ حكايت اهانتى كه از طرف غلامان مالك ذعر بر يوسف شد و غضب الهى ]
• رجعنا الى القصة
• قصهء وارد شدن يوسف بمصر همراه كاروان مالك ذعر
• [ شيفته شدن مصريان بجمال بىمثال حضرت يوسف ]
• [ در معرض فروش گذاردن حضرت يوسف را ]
• [ واقعه خواب ديدن زليخا حضرت يوسف را و دلباخته شدن به دو و قصهء بىقرارى وى ]
• رجعنا الى القصة
• اما اللطائف و النكات و الاشارات المناسبة « 1 » لهذا القصة
• رجعنا الى القصة
• [ واقعهء بردگى حضرت يوسف در بيت الحرم عزيز مصر ]
• رجعنا الى القصة « 1 »
• [ واقعهء استفسار يوسف از مرد كنعانى از حال پدر ]
• [ حكايت حسن بصرى و مرد گناهكار و زنديق همسايهء وى ]
• [ بيان عرفانى معنى ارادت و بيان ارادت انبياء مرسل ]
• اما شمهء از لطائف و نكات « 1 » ارباب اشارت در اين آيه عالى اشارت
• [ بيان صفات و ملكات فاضله و رذائل اخلاقى انسانى ]
• [ حكايت عشق مفرط زليخا نسبت بيوسف و قصهء مراودت زليخا با يوسف و در دام انداختن او ]
• [ بيان حكمت عملى و نظرى و معانى عرفانى آن ]
• اما لطائف و اشارات و نكات مستفاد از اين آيهء جليلة
• [ بيان محبت واقعى و مجازى و آنكه محب را كمترين بها سر باختن در راه دوست است ]
• [ بيان گمراه كردن شيطان مر انسان را و آنكه زنان را خصلت از شيطان بدتر است ]
• [ بيان آنكه هر يك از انبيا را خلوتخانهء بود ]
• اما ذكر لطائف و اشاراتى كه مناسب اين مقال است
• [ قصهء عاشق شدن دختر پادشاه عرب بر يوسف بن حسن رازى و امتناع وى ]
• [ قصهء برملا شدن عشق زليخا بيوسف ]
• اما لطائف و نكات و اشارات مناسبه به اين آيهء كريمه و قصّهء جميله
• [ بيان آنكه نفس و روح در خلوتخانهء دنيا اظهار مراودت كردند ]
• [ بيان دوستى واقعى و محبت حقيقى ]
• [ بيان رفع اتهام از حضرت يوسف و شهادت دادن كودك ]
• [ بيان آنكه خداوند دوازده امر را عظيم شمرده است ]
• [ سخت‌ترين احوال و شديدترين احوال ]
• [ واقعهء زنان مصر كه در منزل زليخا گرد آمدند و شيفته شدن همهء آنها نسبت بيوسف ]
• اما بيان واقعه ، شمهء از لطائف و اشارات و نكات و مواعظ و نصايح مستفاده از آيات كريمهء مذكوره
• الكلام فى المحبّة المستفادة من قوله تعالى حبّا
• [ بيان عرفانى و نتائج اخلاقى حاصل از اين قصهء يعنى شيفتگى زنان مصر نسبت بيوسف ]
• [ در بيان اعيان ثابته و نفوس ناطقه انسانى و مدارج كمالات آنها ]
• [ بيان احوال بنده در روز قيامت و هول و فزع وى ]
• [ بيان بلا و ابتلا ]
• [ بيان سكر ]
• [ بازگشت به حكايت آنكه زنان مصر از بسيارى عشق و فناء در معشوق خود را گم كردند و دست خود بجاى ترنج بريدند ]
• [ بيان مناجات حضرت موسى به كوه طور ]
• [ بيان مقام شهود و مشاهده و فناء محبوب در محب و آنكه محب حقيقى در مرتبهء حقيقت حب سوخته و نيست مىشود ]
• اما بيان قصّه و كيفيّت در آوردن يوسف به زندان
• اما شمهء از لطائف و اشارات مناسبهء به اين قصّهء پرحصه
• [ واقعه زندان و دعوت زندانيان به توحيد و پرستش خداى متعال ]
• اما بسط سخن در اين باب و بيان آنكه هر پيغمبرى را زندانى بود
• اما ذكر بيرون آمدن يوسف از زندان و به ذروهء مملكت دارى استعلا نمودن
• [ بيان عرفانى و نتائج اخلاقى حاصل از آن ]
• رجعنا الى القصّة
• [ لطائف و اشارات در اباء و امتناع يوسف از بيرون آمدن از زندان ]
• [ در بيان نفس مكاره و سحاره و مطمئنه و اماره ]
• [ بيان آنكه حضرت يوسف مدت يك سال در منزل ملك مورد اكرام و احترام مىبود ]
• رجعنا الى القصّة
• [ بيان تفويض كارهاى ملك به حضرت يوسف و حكايت قحط و غلا ]
• اما اللّطائف و الاشارات و النّكات المستنبطة من هذه الآيات
• [ بيان عرفانى در مورد مرگ مؤمن و انتقال بدار بقا ]
• قصهء پيدا كردن احوال زليخا و ضعف و ناتوانى او و عرض نياز او بيوسف و به مراودت استسعاد يافتن
• رجعنا الى القصّة
• اما اللّطائف و الاشارات و النّكات المستنبطة فى هذا القصّة
• امّا بيان قصّه
• [ متهم شدن فرزندان يعقوب به جاسوسى ]
• [ مواجه شدن يوسف با برادران و محاورت ميان ايشان ]
• [ قصهء غله بردن فرزندان يعقوب به كنعان و گرو كشيدن شمعون بعنوان جاسوس بودن آنها ]
• [ مسافرت مجدد فرزندان يعقوب به مصر جهت خريد غله و بردن شمعون ]
• [ تحقيق عرفانى در مقام كشف و شهود ]
• [ جواب و سؤال حضرت يوسف با برادران ]
• امّا اللّطائف و الاشارات فى هذا لمقام
• [ تحقيق عرفانى در بيان عشق پاك و معشوق حقيقى ]
• [ تحقيق عرفانى در بيان وصال ]
• [ اشارت بدانكه سه كس در سه محل به سه ندا سه سعادت يافتند ]
• [ در بيان نسبت سرقت به بنيامين و وجه آن ]
• [ نتيجهء اخلاقى از اين واقعه ]
• [ واقعه توقيف بنيامين و رفتن برادران نزد پدر ]
• اما اللّطائف و الاشارات و النّكات و الحقائق فى هذه الآيات
• [ تحقيق عرفانى در بيان عشق و صفاى عاشق ]
• بسط كلام فى هذا المقال
• [ تحقيق در بيان آنكه محبت حقيقى را گرفتاريها بسيارست ]
• [ حكايت رابعهء عدويه و امساك وى از خوردن ]
• [ حكايت بشر حافى و ديوانه‌نماى عارف و ملاقات وى با او ]
• [ در بيان مراتب بلا و محنت ]
• [ در بيان شكايت و اقسام آن ]
• [ در بيان آنكه حضرت يعقوب در فراق يوسف بىتابى بسيار مىكرد ]
• [ نامه نوشتن حضرت يعقوب به حضرت يوسف در مورد رعايت جانب فرزندان ]
• [ واقعهء آشكار شدن نسبت يوسف بر برادران و بشارت فرستادن به حضرت يعقوب و دعوت كردن وى را به سرزمين مصر و اجابت آن دعوت از طرف حضرت يعقوب ]
• اما الحكايات و اللّطائف و الاشارات و النّكات المناسبة فى هذه المقام
• اما ذكر پيراهن فرستادن يوسف بكنعان « 1 » و خلاص شدن مقيم بيت الاحزان از بليّه هجران
• [ ذكر پيراهن بشارت كه بشير بامر حضرت يوسف به نزد پدر برد ]
• [ بيان استقبال با شكوهى كه يوسف جهت حضرت يعقوب از اكابر ملك و اعيان ترتيب داد ]
• [ ملاقات حضرت يوسف با پدر بزرگوار خود ]
• اما لطائف و اشارات و تمثيلات و تحقيقات متفرّعه بر اين آيات كريمه
• [ لطيفه‌هاى عرفانى ديگر ]
• [ بيان بخشش و گذشت حضرت يوسف و يعقوب از گناه فرزندان و برادران ]
• امّا النّكات و الاشارات و اللّطائف
• [ بيان تعبير شدن خواب يوسف ]
• [ نتائج اخلاقى اين واقعه ]
• اما ذكر وفات اسرائيل اللّه و تواريخ عمر مبارك او
• اما بيان ارتحال يوسف از دار ملال بملك بىزوال
• تفسير بقيه آيات و نتايج اخلاقى حاصل از آن
• اما بسط الكلام فى هذه المقام
• فهرست لغات و اصطلاحات فلسفى ، عرفانى ، فلكى ، فقهى و اصول
• فهرست احاديث و كلمات حكما و مشايخ بتازى
• فهرست اعلام اشخاص
• فهرست نام‌هاى اشياء و مكان‌ها