تفسير حدائق الحقائق ( قسمت سوره يوسف ) — الصفحة ٦٧٠

[ واقعه توقيف بنيامين و رفتن برادران نزد پدر ]

گويند اينجا فعيل بمعنى مفعولست ، چنان كه فرمود « إِذْ نادى وَ هُوَ مَكْظُومٌ » اى مملوّ حزنا و نيز مىشايد كه بمعنى فاعل باشد چنان كه فرمود : « وَ الْكاظِمِينَ الْغَيْظَ « 1 » اى ممسك الحزن فى قلبه » يعنى انبوه اندوه را در دل فرومىخورد تا آن غم و حزن در درون وى جوش مىزد و بر زبان وى جز خير جارى نمىشد .

و در تفسير كبير و كشف الاسرار و غير آن آورده است كه جبرئيل در زندان بيوسف ملاقات كرد ، از وى احوال پدر پرسيد فرمود زنده است .

گفت : حال وى چيست ؟

گفت : چشمهايش از اندوه سفيد گشته .

گفت : اندوه وى بچه مرتبه است ؟

گفت : برابر هفتاد ثكلى . و ثكلى زنى را گويند كه فرزند خود گم كرده باشد .

گفت : غم وى برابر هفتاد مادر است كه هر مادرى را يك فرزند بوده باشد و آن مادر با وى در كمال شفقت باشد كه ناگاه آن فرزند وى بميرد .

پرسيد كه اى جبرئيل مر او را در برابر آن اندوه هيچ اجرى باشد ؟

فرمود : آرى مر او را عند اللّه مزد شهيد است و چون از زندان بيرون آمد و بر تخت سلطنت مستند گشت نخواست كه پدر را از حال خود آگاه گرداند كه مبادا از ثواب و منزلت وى چيزى كم گردد ، موقوف به ارادة اللّه تعالى گذاشت ( ليتوفّر اجره و يبلغ [ الكتاب ؟ ] اجله ) قال اللّه تعالى « قالُوا تَاللَّهِ تَفْتَؤُا تَذْكُرُ يُوسُفَ » .

چون فرزندان از پدر شنيدند كه ياد يوسف كرده . گفت : « يا أَسَفى عَلى يُوسُفَ » سوگند خوردند به خداى تعالى كه تو هميشه ياد يوسف مىكنى تا يكى از دو حال پديد آيد « حَتَّى تَكُونَ حَرَضاً » يا آنكه بگدازى از اندوه . قال ابو عبيده ( الحرض الذى اذابه الهمّ ) و قال ابو عيسى ( الحرض فساد الجسم

( 1 ) - ح : و العافين عن الناس .