تفسير حدائق الحقائق ( قسمت سوره يوسف ) — الصفحة ٤٣٩
[ سختترين احوال و شديدترين احوال ]
و نقصان عقل ، عظيم خواند حكمت در اين چه بود ؟
جواب آنست كه كيد شيطان را در جنب كيد خود ضعيف خواند « إِنَّهُمْ يَكِيدُونَ كَيْداً وَ أَكِيدُ كَيْداً » و يا كيد زنان را در جنب كيد مردان عظيم ، لا جرم مردان با كمال فراست و وفور عقل با كيد ايشان برنيايند ، و اكثر جرايم و زلات به شآمت ايشان از مردان بوجود آيد .
جواب ديگر آنست كه كيد زنان بىمكر و خداع شيطان صورت نهبندد ، و كيد شيطان شايد كه بىمكر زنان باشد پس كيد زنان عظيم از آنست كه شيطان با آن يار است ، و كيد شيطان ضعيف از آنست كه زن او را نه مدد كار است .
و ديگر آنست كه از كيد شيطان بذكر رحمن جلّ جلاله مىتوان رست و از كيد زنان نه بذكر و نه به قرآن توان رست .
و ديگر آنكه شيطان دشمن هويداست « إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ » و زن دشمن دوستنماست « شاوروهنّ و خالفوهنّ » و چون نقصان دين و ضعف به نيت مر ايشان را لازم ذاتيست لا جرم در متابعت هوا و قضاى شهوت بتلقين شيطان لعين در حصول مقصود خود سعى بليغ مىنمايند ، بر وجهى كه مردان خدا از آن عاجزند .
مرد عاقل آنست كه به هيچ حال بر ايشان اعتماد نكند و به دام ايشان در دام غرور نيفتد كه انبيا و اصفيا سوختهء معاملهء ايشانند .
* * *
ز كيد زن دل مردان دونيم است * زنان را كيدهائى بس عظيم است
به كيد زن بود دانا گرفتار * عزيزان را كند كيد زنان خوار
ز مكر زن كسى عاجز مبادا * زن مكّاره خود هرگز مبادا