تفسير حدائق الحقائق ( قسمت سوره يوسف ) — الصفحة ١٠٨

[ بيان خواب ديدن حضرت يوسف و اينكه 12 ستاره و ماه بر وى سجده كردند و حكايت آن براى پدر ]

رؤيت اينجا بمعنى خواب است . آنست كه سجود كواكب « 1 » حقيقتا معقول نيست و ديگر آنكه يعقوب فرمود مر يوسف را گفت « لا تَقْصُصْ رُؤْياكَ عَلى إِخْوَتِكَ » « 2 » .

كشف - « أَحَدَ عَشَرَ » دو اسم است كه با يكديگر تركيب يافته و هر دو مبنى بر فتح آمده « وَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ رَأَيْتُهُمْ لِي ساجِدِينَ » .

در اين آيه چند سؤال ايراد فرموده‌اند « 3 » كشف اول آنكه « رَأَيْتُهُمْ لِي ساجِدِينَ » .

در اين آيه چند سؤال ايراد فرموده‌اند « 3 » كشف اول آنكه « رَأَيْتُهُمْ لِي ساجِدِينَ » در ذوى العقول مستعمل است نه در جمادات ، حكمت در ايراد اين دو كلمه مختص بذوى العقول از براى جمادات چه بود .

جواب آنست كه چون سجود از افعال ذوى العقول بود لا جرم در وقت اسناد آن بجمادات به صيغهء ذوى العقول ايراد فرمود . چنان كه در باب اصنام فرمود :

« تَراهُمْ يَنْظُرُونَ إِلَيْكَ وَ هُمْ لا يُبْصِرُونَ » .

سؤال دويم آنكه ، اول فرمود : « إِنِّي رَأَيْتُ أَحَدَ عَشَرَ كَوْكَباً » و باز مىفرمايد كه : « رَأَيْتُهُمْ لِي ساجِدِينَ » . اعادهء لفظ رؤيت را حكمت چيست و فايده تكرار چه ؟ .

جواب « 4 » بر دو وجه است .

كشف اول « 5 » آنكه رؤيت اول عبارتست از رؤيت اشخاص و رؤيت ثانيه اشاره به رؤيت افعال « 6 » . يعنى ديدم ذات ايشان را و بعد از آن ديدم كه مرا سجده مىكردند .

سبب « 7 » - جواب ديگر آنكه يوسف بعد از آنكه نزد پدر حكايت خواب خود مىفرمود ، گفت ماه و آفتاب و كواكب را در خواب ديدم . پدر از وى پرسيد : كه چگونه ديدى گفت « رَأَيْتُهُمْ لِي ساجِدِينَ » ديدم كه مرا سجده مىكردند .

( 1 ) - د : سجود كواكب حقيقى معقول نيست . ( 2 ) - د - ح : لا تقصص . ( 3 ) - د : اول رأيتهم و ساجدين . ( 4 ) - د - ح : جواب اين بر دو وجه است . ( 5 ) - د : كش اول . ( 6 ) - د - ح : گفت . ( 7 ) - د : بدون سبب .