خلاصة التجارب ( طبع قديم ) — الصفحة ٨٤
سرفه
از دماغ بدانجا فرود آيد و بسيار باشد كه حرارت تشنگى رطوبات دماغ را بگذارند و بطريق نزله بدانجايها فرود آيد و در رى ورم لوزتين را كل رود گوش گويند علامت آن ورم‌ست و دشوار مكيدن و فرو بردن شير علاج طلا كردن خشكيهاست چون حنا و سركه و يا حنا و آب كاسنى به آب گشنيز و عنب الثعلب بر محل نرمى سرد پرهيز كردن مرضعه از چيزهاى بلغم‌فزا و تدبيرى كه در ورم حلق گفته شد جمله نافع آيد و اگر انگشت بعسل و اندك شب سوده بيالايند و بدانها مىمالند تا لعاب بسيار بيايد بسى مفيد آيد و اگر سخت قوى افتد بعد سه روز بانگشت بر ان روز كردن و آن را تركانيدن تا اخلاط آن دفع شود تدبيرى كامل بود و اللّه اعلم
استرخاء آنها
استرخاء آنها
برداشتن آنها بود بعسل و شب يا بروغن و شب سوده و مازوى به سركه سوده بر يافوخ و طلا كردن مفيد آيد و نشاسته و سركه هم نافع بود
زكام
زكام
چون سرماى ناگاه بسر و پيشانى او رسد يا آنكه از مسكن سرد خوش‌هوا بيك‌بار بهواى حقنه گرم نقل كنند و يا بوى گل تازه بيك‌بار به دو رسد او را زكام زور افتد علاج آنست كه سر ايشان را گرم دارند و هواى گرم را تعديل كنند و بوى خوش و گل و غيره دور دارند و كفهاى دست و پايهاى ايشان را بروغن گاوى در شب چرب كرده بر آتش گرم كنند و حب الشفا در شير حل كرده يا در ميان نان و غيره پنهان كرده شب و صباح اندكى دهند و مرضعه نيز همچنان به كار مىدارد و بسيار بود كه خوردن مرضعه كافى بود و بعد اثر پختگى ماده استحمام فرمايند و در غذا تقليل كنند و لوغان به كار دارند و بسيار بود كه او را چون تپ آيد ماده پخته گردد و زكام نيك شود و آنكه مرطوب بود و زكام قوى افتد مرضعه قصد كند و اگر احتياج افتد در روز دوم آخر روز سرهاى گوش طفل يا كودك را بپاچند و لختى خون بردارند و درينباب حيل نيكو مرعى دارند تا خوف عظيم نكند
سرفه
سرفه
آنچه از رفتن دخانى بود در حلق علاج آنست كه اندكى دوشاب يا عقيده مويز آب در آب سرد خورانند و اگر آن نباشد نبات و شكر و ترنجبين و عسل هركدام بود دهند و شيرى مفيد آمد و بسيار بود كه شير مرضعه كافى باشد و آنچه از رفتن گرد بود به حلق علاج آن بشير و غذاهاى چرب كنند و قدرى روغن بادام خورانيدن نافع بود و چرب كردن سينه و حلق مناسب باشد و آنچه از يبس و خشونت قصبه بود و خشكى سرفه برين و گواهى مىدهد علاج آنست كه لعاب دانه آبى شيرين با نبات سوده بهم خلط كرده مىدهند و همچنين لعاب تخم كتان با نبات و طريق لعاب گرفتن جهت اين حال آنست كه دانها را در شير مرضعه و يا آب بخيسانند و چون نيك خيسده شود آن را بچوبى شيرين بزنند تا لعابى غليظ پديد آيد آنگاه آن را از لثه سفت بيالايند