خلاصة التجارب ( طبع قديم )
- المؤلف: بهاء الدوله رازى ( بهاء الدين بن مير قوام الدين )
- الوفاة: 914
- القسم: الطب
- الناشر: دانشگاه علوم پزشكى ايران - تهران
فهرس الكتاب
- مشخصات كتاب :
- بهاء الدوله رازى و كتاب خلاصه التجارب شاهكار پزشكى بالينى او
- [ متن كتاب خلاصة التجارب ]
- باب اوّل در بيان آنچه دانستن آن موقوف عليه حفظ صحت و رفع مرض هست
- اسباب متوسطه
- باب دوم در بيان حفظ الصحّة
- باب سوم در بيان تدبير اطفال
- عطسه متواتر
- تشنگى
- تشنج و كزاز
- بيخوابى
- ترسيدن در خواب
- ترسيدن از چيزها در بيدارى
- كبودى چشم
- بيان كحلى
- سطبرى پلك چشم
- بهم چسبيدن پلكها
- درد چشم
- آب رفتن از چشم
- بيرون خواستن خانهء چشم
- ماندن چيزى در بينى
- درد گوش علامت
- پالودن پليدى
- ورم لثه
- آماس گوشت بن دندان
- دميدگى دهان
- بحران
- بيان سفوفى مجرب
- ورم حلق
- ورم ملازه
- استرخاء آنها
- زكام
- سرفه
- خرخر و تنگى نفس
- فواق
- قى مفرط
- اما مطبقه
- و امّا غب لازمه
- اما محرقه صفراوى
- غب خالصه
- و امّا غب غير خالصه
- افسونهاى تپ
- و طريق بستن تپ
- اما محرقه بلغمى
- و امّا حمى لثقه
- و امّا حمى
- اما حمى غشى خلطى
- و امّا حمى نهارى
- و امّا حمى ليلى
- و امّا ظاهر الحر
- اما ظاهر البرد
- و امّا تپ ربع
- اما تپ خمس و سدس و سبع و تسع
- و امّا شطر الغب
- و امّا مركب از غبين نائبتين و از سه ربع و چهار خمس
- اما مركب از ربعين
- و امّا مركب از خمسين
- و امّا مركب از سه خمس
- و اما مركب از حمى دق
- امّا مركب از غب لازمه و دائره
- اما حمى عفونى و بائى
- باب چهارم در بيان حصبه و جدرى و سائر بثرها و ورمها و جذام و سرمازدگى و سموم‌زدگى و كوفتگى و قرحها و سوختگيها
- اما حصبه
- اما جدرى
- حميقا
- تيقك
- خشخاشك
- مرواريد
- اما سائر بثره
- امّا جمره
- بنار فارسى
- و امّا نمله
- بجاورسيه
- و امّا شرى
- اما سعفه
- قسم ديگر سعفه
- اما حصف
- نبات الليل
- و امّا جرب
- و امّا ثولول
- و امّا مسماريه
- و امّا نفاخه
- و امّا نفاخه
- و امّا ارمنى دانه
- و امّا ورمها
- و اما فلغمونى
- و امّا خراج
- و امّا دمل
- و امّا طاعون
- و امّا خيارك
- طريق بريدن شنطيه
- و طريق بستن
- باب پنجم در بيان احوال دماغ
- اما تركيب و وضع و مزاج دماغ و منافع اين حالات
- و امّا علامات امزجهء مختلفه طبيعيه دماغ
- و امّا امراض دماغى و اسباب و علامات و معالجات آنها
- صداع
- امّا بعد صداع گرم بيماده
- اما صداع‌خونى
- اما صداع صفراوى
- سرو بىماده
- اما صداع بلغمى
- اما صداع سوداوى
- و امّا صداع خشك بىماده
- اما صداع اعيائى
- اما صداعى كه باد غليظ خيزد
- اما صداع كه از دكاى حس دماغ افتد
- اما صداع كه از ضعف دماغ خيزد
- اما صداع كه از افراط جماع افتد
- اما صداع كه از خمار خيزد
- اما صداع كه بمشاركت عضو ديگر افتد
- اما صداع كه از كرم و غيره افتد
- اما صداع كه از كرم دماغ خيزد
- اما بيضه و خوده
- و امّا شقيقه
- قرانيطس
- شفاقلوس
- حمره و قوباى دماغ
- صبا
- ليثرغس
- سبات سهرى و سهر سباتى
- حمق
- نسيان
- ماليخوليا
- اغذيه نافعه
- اشربهء نافعه
- حلواهاى مفيد
- ميوه‌هاى مناسب
- ملينات و مسهلات لائق
- عشق
- جنون
- اسبات
- سهر بيخوابى
- شخوص
- كابوس
- مصرع
- سكته
- فالج
- حذر
- رعشه
- لقوه
- كزاز
- تمدد
- اختلاج
- باب ششم در بيان احوال چشم
- اما علامات
- اما آنچه به چشم مضرست
- آنچه چشم را نافع‌ست
- امراض عين و اسباب و علامات و علاج آن
- وردينج
- قمور
- تكدر
- ظفره
- سبل
- انتفاخ ملتحمه
- صلابت ملتحمه
- خاريدن ملتحمه
- جراحت ملتحمه
- طرفه
- نفاطه
- قرحه
- سپيده
- سلاق
- برده
- شعيره
- شرناق
- توته
- كمنه
- خشكى پلكها
- استرخاى بعفن
- انتفاخ جفن
- خارش پلك
- موى زائد
- موى منقلب
- ريختن مژگان
- سپيد شدن مژگان
- جراحت جفن
- دمعه
- غده
- غرب
- ضعيفى قوت بصر
- شب كورى
- روز كورى
- خيالات
- فرود آمدن آب به چشم
- حجوظ
- باب هفتم در بيان احوال گوش
- و امّا امراض گوش و اسباب و معالجات آنها
- كرى و گرانى گوش
- شنودن آوازهاى دروغ
- درد گوش
- قرحه گوش
- خارش درون گوش
- باب هشتم در احوال بينى
- بطلان و نقصان قوت شامه و اسباب و علامات و معالجات
- دوام ادراك بوى بد و لذت يافتن از ان و ادراك بوى در وقت بوئيدن ذى روايح طيبه
- دوام ادراك بوى خوش و طيب
- جفاف
- خشك‌ريشهء بينى
- شقاق بينى
- گوشت فزونى
- خارش درون بينى
- عطسهء متواتره
- رعاف
- زكام و نزله
- باب نهم در احوال دهان
- امّا تركيب دهان و قوت ذائقه زبان
- و امّا دندانها
- و امّا كام
- و امّا امراض اعضاى دهن و اسباب و معالجات آن
- طرقيدن لب
- لجام
- بواسير لب
- ورم لب
- خوره كه بر لب افتد
- سست گشتن گوشت بن دندانها
- گوشت بيخ دندانها
- قلاع
- لعاب دهان
- بدبوى دهن
- ضعف مزاج دندان و رفتن آب
- سپيدهء دندانها بىمحل
- كرم دندان
- درد دندان
- ثقل اللسان
- خشك شدن زبان
- شق شدن روى زبان
- تشنج زبان
- آماس زبان
- ضفدع اللسان
- بر جوشيدن كام
- خارش كام
- باب دهم در بيان احوال حلق
- امّا تركيب وضع و منافع اينها
- و امّا امراض اين اعضا و علامات و معالجات آنها
- آماس لهات
- استرخاى لهات
- ورم نورتين
- خناق
- عورتى
- بثرات حلق
- چسپيدن زلو در حلق
- ماندن خار و اشباه آن در حلق
- مخنوق شدن
- بطلان آواز و تغير آن
- تنگى نفس
- عسر نفس
- نفس الانتصاب
- سعال
- نفث الدم
- ذات الريه
- ذات الصدر
- سل
- ذات الجنب و شوصه و برسام
- باب يازدهم در بيان احوال دل از تركيب و وضع و مزاج و حركت و منفعت آنها علامات امزجه مختلفه وى و امراض قلبى و اسباب و علامات و معالجات آنها امّا تركيب و وضع و مزاج لائق دل و حركت و منافع اينها
- امّا علامات امزجهء مختلفهء دل از طبيعى و غير طبيعى
- امّا طبيعى
- اما غير طبيعى
- اما امراض دل و اسباب و علامات و معالجات آنها
- غشى
- باب دوازدهم در بيان احوال مرى و معده و ثرب و صفاق
- امّا تركيب و وضع و منافع اينها
- و امّا امراض مرى
- دشوار فروبردن طعام و آب
- سوء المزاجات ساده از معده
- علامات گرمى
- علامت سردى
- علامت خشكى
- علامت مادى صفراوى
- علامات بلغمى
- علامت سوداوى
- درد معده
- آماس معده
- اما در ورم صفراوى
- و امّا در ورم بلغمى
- ريش و بثرات معده
- تخمه
- فواق
- كدب صيتا
- غثيان و تهوع و قلق
- افراط قى
- قى الدم
- آرزوهاى بد
- نقصان و بطلان اشتهاى طعام
- ضعف معده
- تشنگى كاذب مفرط
- شهوت كلبى
- باب سيزدهم در بيان بعض امراض كه اكثر اطباى اين ممالك بتخصيص آن را بعضوى معين مناسب ندانسته‌اند
- هيضه
- باب چهاردهم در بيان احوال جگر و مراره
- امّا تركيب و وضع و مزاج كبد و زهره و منفعت آنها
- و امّا علامات امزجهء طبيعه جگر
- و امّا علامات امزجهء غير طبيعه جگر
- مكبود ضعف جگر
- سدهء كبد
- درد جگر
- آماس پخته
- اما اشربه
- اما اغذيه
- و امّا ضماد
- بيان آنچه در تزيد و انتها استعمال نمايند
- اما اشربه
- اما اغذيه
- و امّا ضماد
- بيان آنچه در وقت انحطاط به كار دارند
- اما اشربه
- اما اغذيه
- و امّا ضماد
- جراحى
- سوء القنينه
- استسقا
- زقى
- و امّا لحمى
- اما طبلى
- و سبب اين اقسام
- يرقان زرد
- باب پانزدهم در بيان احوال سپرز
- اما تركيب و وضع سپرز و منفعت آنها
- و اما سپرز
- يرقان سياه
- ورم سپرز
- اما اقراص
- اما اشربه
- و امّا ضمادات
- و امّا اغذيه
- اما ميوه‌هاى خشك
- درد سپرز بادى
- باب شانزدهم در بيان احوال روده
- اما تركيب و وضع و منفعت آنها
- و امّا امراض امعا
- اسهال
- سحج و قروح امعا
- كرم شكم
- مغص
- قولنج
- و امّا در ايلاوس
- باب هفتدهم در بيان امراض مقعده
- اماس مقعد
- شقاق مقعد
- ريش ظاهر شرج
- بواسير
- خارش مقعد
- سستى به شرح
- بازگرديدن مقعد
- باب هيزدهم در بيان احوال گرده
- اما تركيب و وضع و مزاج كليه و منافع آنها
- و اما امراض كلى
- سوء المزاج گرم
- سوء المزاج سرد
- لاغرى گرده
- ضعف گرده
- باد حوالى گرده
- سنگ گرده
- ورم كلى
- قرحه گلى
- باب نوزدهم در بيان احوال مثانه
- تركيب و وضع و مزاج مثانه و منافع آنها
- و اما امراض مثانه
- سنگ مثانه
- ورم مثانه
- عسر البول
- جرب مثانه
- سوزش آب تاختن
- اما خون صرف بوقت بول كردن
- بسته شدن خون در مثانه
- سلسل البول
- ديابيطس
- تقطير البول
- باب بستم در بيان احوال آلات تناسل
- اما تركيب و وضع و منافع ذكر و خصيه
- و اما علامات امزجه مختلفه آلات تناسل
- و اما امراض مخصوصه برجال
- پديد آمدن دور ختنه‌گاه
- دراز شدن كيسهء خصيه
- ورم خصيه
- بزرگ شدن بيضه
- قرحه مذاكير
- خارش قضيب و كيس خصيه
- برآمدن بزهار
- فتق
- كثرت احتلام
- سرعت انزال
- خون آمدن با منى
- عذيوظ
- كثرت نعوظ بىشهوت
- اعوجاج ذكر
- شبق كاذب
- ضعف قوت باه
- اما ادويه مطلقه
- اما ادويهء مفرده
- اما اغذيه دوائى و غير دوائى
- اما اشربه
- باب بست و يكم در بيان احوال توالد و پستان
- اما تركيب و وضع و منافع رحم و ثدى
- و امّا امزجه مختلفه رحم
- و امّا امراض مخصوصه بعورات و اسباب
- دشوار پذيرفتن حمل و بچه نگرفتن
- افراط حيض و احتباس آن
- سيلان الرحم
- رجا