خلاصة التجارب ( طبع قديم ) — الصفحة ٧٢

باب سوم در بيان تدبير اطفال

هر روز تمام تن او را به آب فاتر بشويند يا يك روز در ميان دور سرما يا سه روز يا پنج روز ليكن در محل گرم و بعد از ان خشك سازند و بروغن چرب كنند و در غندق يا مهد بندند و در حين غسل احتياط كنند تا آب در گوش او نرود و اين غسل زودزود تا چهل روز مناسب بود و اگر بآبهاى باشد كه درو علفهاى مناسب نافع جوشيده مثل بهنگرا و حليه و خار ترنجبين و امثال اينها بهتر بود بعد چله هر هفته يك نوبت غسل يا استحمام معتدل و تدهين مذكور مناسب بود و اين تدهين زودزود نرينه را تا چهار ماه مناسب بود بروغن تازه گاوى و گوسفندى و با دنبه تازه يا پيه تازه و يا مادينه را دو ماه بروغن بنفشه بادام و امثال آن و بعد از ان نرينه را هفته‌هفته و اگر ادهانى واقع شود كه بتجربه يافته باشند كه نفع مناسب ايشان داشته باشد و حافظ صحت بود اولى باشد و بعد سه روز از ولادت در مهد بستن اولى بود جهت حفظ از مضرت آلايش و بايد كه بعد از غسل اندر گرداگرد خم كردن و در پس گوشها و كش رانها و بغلهاى طفل برگ مورد سائيده با گل سرشوى ضم كرده بپاشند تا خراب نشود و در سرما گل تنها كافى بود و در حين روغن ماليدن بايد كه اعصاب و عضلهاى او را كه بر دو طرف مهرهاى پشت‌ست تا گردن او چرب كرده بانگشت تر نرم بمالند تا كوفتگى و ماندگى و تشنجى كه به جهت رياضت غلبه اعتماد حاصل شده باشد بر طرف و بسيار اطفال را ديدم كه گريه مىكردند چنانچه نزديك بود كه بيهوش شوند و شير نمىگرفتند و به هيچ وجه خاموش نمىشدند چون اين تدبير كردند شير گرفتند و بخواب رفتند و عوام اين حال را رگ پشت گويند و درين حال شكم ايشان را شافى فروآوردن بغايت نافع بود و بايد كه در حين جنبانيدن مهد جهت خواب آمدن طفل عنف نكنند تا كوفتگى نيابد چه اين حركت رياضتى تام‌ست مر ايشان را و بايد كه بلحن خوش جهت او ذكرى بگويند معتدل زيرا كه طبع ايشان بغايت لطيف است و از ادراك صورت ملائم لذت تمام مىيابند و از غير ملائم نفرت و بهترين شيرى كه طفل خورد شير مادرست به شرط صحت و جوانى و بهتر آن بود كه مادر معتاد باشد بادويهء مقويه و حافظ صحت بدستور مذكور تا مزاج طفل را ازين زمان باز كمال قوت مطلوب حاصل شود و اين اصلى عظيم بود و اگر مرضعه چنين بود مادر نه چنين باشد آن مرضعه اولى بود و شير بيگانه صحيح قوى مزاج بهتر از شير مادر ضعيف مزاج بود و حكما بعضى در مرضعه نيكى اخلاق را نيز شرط كرده‌اند و اين بغايت تدبير نيكوست در محفوظ ماندن شخص از مضرت افراط اعراض نفسانى و شير جوان بهتر از شير كهل بود و شير مريض و آبستن بغايت طفل را مضر باشد و در اوائل ولادت چون مادر را تعبى اعظم رسيده