خلاصة التجارب ( طبع قديم ) — الصفحة ٣٦٧
باب سيزدهم در بيان بعض امراض كه اكثر اطباى اين ممالك بتخصيص آن را بعضوى معين مناسب ندانسته‌اند
عروق را شناسد به جهت تشرب كردن جرم آنها ماده سوداوى را و علامات مرض آنست كه هضم بد بود و تخمه و چهره مريض خشك و بدرنگ و بىرونق باشد و اغلب رنگ او از زردى بسبزى گرايد و آثار غذا بر بدن پديد آيد و قوت هر روز ضعيف‌تر شود و باشد كه طعام را بعد لحظه خوردن بقى برافگند يا غير منهضم به براز برون آيد و قسم اول اغلب بود و در هيئت بمدقوقان ماند و بر هرجا او ظاهر او دست نهند در غير سرما سرد نمايد و نبض از صغير و بطى و متفاوت بود بول سپيد و رقيق باشد و مدت اين مرض باشد كه بسال و بيشتر هم كشد علاج اصلى كلى در هرچه ترى و گرمىفزاى بود به مقدار قوت و مناسب مقتضاى وقت بريدن ايراد كنند و بدان عمل درمانند چنانچه در كليات و در تدبير ترطيب مدقوق محموم مذكورست و از جمله اعمال آنچه بتجربه نافع‌اند آنست كه در اوائل مرض بيمار بعد از هضم طعام به مقدارى كه او را ميزاب در گرمابه معتدل رود و آن مقدار كه عرق نيكو بنياد كند نشده مكث كند و بوقت بيرون آمدن تمام تن را چرب كند بروغن نرگسى و يا سوسن يا چيزى امثال آنها و يا در آبزن مرطب غير محلل نشيند و بعد از ان خود را نيكو خشك نكرده بدين نوع روغنها چرب كند و ترتيب و تدبير دوا و غذا و شراب مريض چنان باشد هر صباح ترنج مربى نارجيل پرورده با شقاقل و مرى با عسل آنها را قدرى كه خواهد بخورد و بعد از ان بساعتى چهار و پنج زردهء تخم‌مرغ هم سرشته با نبات سوده خلط كرده لعق كنند و بر اثر آن چهل درم يا پنجاه درم شراب انگورى بياشامد و بعد دو ساعت ازين بحمام يا آبزن درآيد و بعد از ان تمريخ كند و بعد ازين اعمال استراحتى نيكو نمايد پس از استراحت و بازآمدن قوت طعام خورد و از جنس نخود و آب و شوربا برنج و اگر از گوشت بره فربه پخته باشند و توابل آن دارچينى و زنجبيل و خولنجان و گشنيز و اسفناخ كرده باشند و از جنس حلواهاى عسلى مغز بادامى و اشباه آن و بعد طعام اگر به شراب معتاد بوده باشد از صد درم زياده نخورد و پيوسته نرجس و عود و ترنج و اشباه اينها ببويد و احتقان درين مرض نافع بود و بتخصيص از طبيخ سر و پايچهء گوسفند دستور اخذ و استعمال آن بگيرند سر بره و دست و پاى آن پاك كرده و بكوبند و با يك مشت نخود و يك مشت كشك گندم و ده درم شبت و ده درم بابونه و ده درم خسك و ده عدد انجير سياه فربه اندر پنج من آب بپزند تا دو بهره رود بپالايند و مقدار ده سير ازين شوربا بستانند ده درم روغن گاو و ده درم روغن كاوى و ده درم شير نيب تازه و پنج درم روغن بان با اندكى موم گداخته هم بياميزند و حقنه كنند سه روز هر روز هم بدين مقدار