خلاصة التجارب ( طبع قديم ) — الصفحة ٣٦٦
باب سيزدهم در بيان بعض امراض كه اكثر اطباى اين ممالك بتخصيص آن را بعضوى معين مناسب ندانسته‌اند
و بعضى از علاج غشى به كار داشتن و ممكن بود كه رس با كبسى غير صبيال يا فادزهر در عسل آب گرم با اندك ترياق فاروقى در آب گل و يا اشربه مقويه حل ساخته او را مدد عظيم رساند و بتخصيص در غشى او بسبب وقوع آن اغلب از بودن بلغمى غليظ لزج بىطعم در فم معده و گرانى كردن بر آن و ميرانيدن قوت شهوانى را بفاسد ساختن مزاج آن و اللّه اعلم
باب سيزدهم در بيان بعض امراض كه اكثر اطباى اين ممالك بتخصيص آن را بعضوى معين مناسب ندانسته‌اند
باب سيزدهم در بيان بعض امراض كه اكثر اطباى اين ممالك بتخصيص آن را بعضوى معين مناسب ندانسته‌اند
بمناسبت بعضى امراض ذكر آن كرده‌اند و چون بعض ديگر و اغلب حكيم‌هاى هند آنها را از امراض معدى مىدارند بنابرين نادريابى جدا درين سوء المزاجى يابس باشد كه بر بدن غلبه كند و در صورت بمدقوقان مشابه گردد و بعضى از احوال پيران بر مريض طارى شود و اگرچه وقت ضعفهاى پرى نباشد ديدن مناسب بدين اسم سرسام بود و با اين سوء المزاج يابس گاهى گاهى سردى هم غالب رسيده را اين مرض افتد ليكن بزيادتى مناسب پيران را بيشتر از جوانان افتد و جوانان را بيشتر از كودكان و اسباب و نوع اين مرض پنج بود يكى آنكه در حين گشادگى مسامات و تحليل قوتها و حرص اعضا بر جذب آب چنانچه بعد از حركتهاى عنيف و حمام واقع است آب سردى غالب بيك‌بار دركشيده شود بدان جهت اعضا سرد شود و حرارت غريزى ضعيف گردد و قوت غاذيه از فعل خود بازماند و يبس به دو حاصل آيد دوم آنكه بخار رطوبات بدان جانب دال شود مزاج دل را سرد سازد و قوتها بدان جهت ضعيف گردد و تغذيه بدن ازو وضع طبيعى بگردد و فساد آن تمام بد باشد سوم آنكه بواسطهء رياضتى يا غير آن رطوبت‌هاى تن بگدازد و بتحليل رود و حرارت غريزى به سبب كمى ماده و مركب ضعيف شود و قوتها فتور و قصور يابد و ضعف قوى عادت گردد چهارم آنكه استفراغى قوى افتد و بدان جهت مواد حرارت غريزى ضائع مىشود و يبس و ضعف قواى عادت گردد پنجم آنكه در علاج بيماريهاى گرم تدبيرهاى سرد كنند بافراط تا مزاج بيك‌بار بگردد برد و ضعف ( قوى پديد آيد و حكماى يونان گفته‌اند كه ) اگر كسى آن را علاج تواند كردن مركب را باز تواند داشتن و حكماى هند اكثر اوقات آن را ممكن العلاج دانند و بسيار هم علاج كنند و ايشان سبب اين علت برد و يبس معده و بعضى