بيرجندنامه ( فارسى ) — الصفحة ٧٢٨

د - d

خِل

xel

: خِل ، خيل ، خِلم ( آب و خلطى كه از بينى بيرون مىآيد ) .

خِلاشك

xelask

: خُلُشك ( خلطى كه از سينه بيرون مىآيد ) .

خِلِ فِش

xele fes

: خل و فش ( آب بينى ) .

خُلفه

xolfe

: خُرفه .

خُميَازه

xomyaze

: خميازه ( به معنى دهن دره ) .

خَنَازير

xanazir

: خنازير ( غدّه‌هاى سختى كه در زير گلو پديد آيد و زخم توليد كند ) .

خَنده سير

xande sir

: ختنه سور ( بمعنى ختنه ) .

خُنُكى

xonoki

: خنكى ( داروهايى كه طبيعت و مزاج سرد دارد ) .

خوّ

xow

: خواب .

خوُ

xo

: خُوى ( عادت ) .

خوُدار

xudar

: خودار ، خوگر ، عادتى ، معتاد .

خوُشَرُا [ ن ]

xusaro [ n ]

: خون‌شران ( بريدگى يا زخمى كه خون از آن روان شود ) .

خوّشُرى

xowsori

: خواب شاشى ( شاشيدن كودكان در خواب ) .

خُوُكُف [ ت ]

xukof [ t ]

: خون‌مُردگى زير پوست كه بر اثر كوفته شدن و ضربه روى مىدهد .

خوّ مَاليد

xow malid

: خواب‌آلوده .

خُو [ ن ]

xu [ n ]

: خون .

خُونَابه

xunabe

: خونابه . نك : زَقّوّ .

خُونِ دَماق

xune damaq

: خون دماغ .

خُونِ سَر

xune sar

: خونِ سر ( بمعنى خون دماغ ) .

خِيَارَك

xeyarak

: خيارك ( وَرَم و دملى به شكل " خيار " كه در غدّه‌هاى لنفاوى كشالهء ران پيدا مىشود و توليد درد مىنمايد ) .

خِيال

xeyal

: خِيال .

خِيَالاتى

xeyalati

: خيالاتى .

خِيَالُو

xeyalu

: كسى كه زياد خيال مىكند .

خيكّ خوّ

xikke xow

: خيكّ خواب ( كسى كه زيادتر از معمول و سنگين مىخوابد . )

د - d

د -

d

دِآ

dea

: دعا .

دَارچينى

darcini

: دارچين .

دَاروُ

daru

: دارو .

دَاروُخُانه

daruxone

: داروخانه .

دَاروُ دَرمُا [ ن ]

daru darmo [ n ]

: دارو درمان .

داق

daq

: داغ .

داق كِرده [ ن ]

daq kerde [ n ]

: داغ كردن ( زخمها و بيمارىهاى برخى اندامها را با وسايل مختلف " داغ " مىكردند : با پنبهء نيم سوخته ، با كهنهء نيم سوخته ، با سوزن لحاف‌دوزى داغ ، با ميلهء آهنى تفته و سرخ شده و در مورد حيوانات با نَمَد نيم سوخته ) .

دُامَنه

domane

: حصبه . نك : اسبه .

دُانه

done

: دانه ( به معنى دُمل ) .

دُانه رِزوُ

done rezu

: جوشهاى ريز و