بيرجندنامه ( فارسى ) — الصفحة ٥٢٩

18 - بجول‌بازى bajul bazi ( بجول‌بازى ) :

و مىروند و برمىگردند كه موجب ترس و دلهره تماشاچيان مىشود .

در آن زمان از " باد " ( - تاب ) سه نوع استفاده مىكردند :

1 - 17 - در ميان باد مىايستادند ، يا با زانوان تازده مىنشستند و گاه مىنشستند و برمى خاستند و تاب را به جلو مىراندند و به دنبال برمىگشتند . دختران وقتى كه اين نوع " باد مىخوردند " اين بيت را گاهى مىخواندند :

" اى باد ب نام . . . . . . . . /

i bad be nome

/ ( اين تاب به نام . . . . . . )

" شكر ب كام . . . . . . . . . . /

sekar be kome

/ ( شكر به كام . . . . . . )

و اسم هركس را كه مىخواستند بر زبان مىآوردند گرچه به خاطرشان اسم نامزدشان خطور مىكرد .

2 - 17 - بالشتكى در ميانهء تاب مىنهادند و با پاهاى آويزان روى آن مىنشستند و آن را به جلو و عقب مىبردند . اين نوع تاب خوردن ويژهء كودكان ، دختران خردسال و زنان بود .

3 - 17 - در وسط " تاب " مىنشستند و يك نفر آن را چندين بار پيچ مىداد و يكباره رها مىكرد و به‌سرعت پيچهاى طناب باز مىشد و كسى كه روى آن نشسته بود به دور خود مىپيچيد .

اين عمل را " كج‌كلتوّ

kaj kaletow

" ( كج كل تاب ) مىگفتند . " كج‌كلتوّ " را به دور خود چرخيدن بر روى پا نيز اطلاق مىكنند يعنى " چرخيدن به سرعت به دور خود بر روى پاها " .

18 - بجول‌بازى bajul bazi ( بجول‌بازى ) :

18 - بجول‌بازى

bajul bazi

( بجول‌بازى ) :

واژهء " بجول‌بازى " كه در فارسى و بسيارى از گويشها " بجول " ، " بجول " ، " بجل " ، " بژول " و . . .

تلفّظ مىشود به معنى " قاب " ( كعب ) و استخوان " شتالنگ " است يعنى استخوان ميان بندگاه پا و ساق . اين واژه در گويش بيرجند - بويژه نزد " بجول‌بازان " - به استخوان شتالنگ " بز " و " بزغاله " و " بزينه " گفته مىشود و استخوان شتالنگ " برّه " و " گوسفند " و ميشينه " را " ارقه [ ن ]

arqe [ n ]

" مىنامند . " ارقه " از " بجول " درشتر ، خوش تراشتر ، مرغوبتر و در نتيجه مطلوبتر و گرانتر است و ارزش آن در " بجول‌بازى " دو برابر يك " بجول " مىباشد ولى " بجول " در معنى عامّ خود به هر دو نوع اطلاق مىگردد .

در دورهء سخن ما " بجول‌بازى " در ميان پسران و نوجوانان بسيار معمول و از بازىهاى بسيار رايج بود و بعضى از انواع بازى با بجول كه جنبهء قمار داشت در ميان بزرگان و مردان قمارباز نيز هواخواهانى داشت .

در " بجول‌بازى " هر يك از چهار طرف " بجول " نامى خاصّ داشت بدين‌قرار :

- " اسپ

asp

" ( اسب ) : پهلوى راست بجول كه ناهموارتر است و فرورفتگىها و برجستگىهايى دارد .