بيرجندنامه ( فارسى ) — الصفحة ٣٠٢
فصل پنج پيشه‌ها و صنايع
علاقه‌مندان مىتوانند به آن مقاله رجوع كنند « 1 » . پيشه‌هايى كه ايشان در مقالهء خود با شرح و تفصيل آورده‌اند عبارتند از :
آهنگرى . برّاشى « 2 » . بقّالى . بافندگى . پنبه‌زنى . جوراب‌چينى . حلّاجى . حلبىسازى . حمّالى .
خرّازى . داشگرى . دبّاغى . دلّاكى . دوك‌ريسى . رنگرزى . روىگرى . روغن‌گيرى . زرگرى .
زغال‌فروشى . سبدبافى . صابون‌پزى . علّافى . علاقه‌بندى . قابلگى . قفل‌سازى . قهوه‌خانه‌دارى .
كفّاشى . كلاه‌مالى . گيوه‌چينى . مسگرى . لب‌بافى ( لبّافى ) . نعل‌بندى .
نويسنده در پايان مقالهء خود شمارى از مشاغل را ( بدون شرح ) فقط نام برده‌اند :
آسيابانى . دعانويسى . حجامت‌گرى . حكيمىگرى . حصيربافى . حمّامى . خرّاطى . رفوگرى .
روضه‌خوانى . سلمانى . سقّايى . غسّالى . قبركنى . فال‌گيرى . كتاب‌فروشى . كالسكه‌رانى . دالان‌دارى .
مارگيرى . صرّافى . مرده‌شويى . ميرآبى . ميرشبى . مكتب‌دارى . مؤذّنى . جارچىباشى .
شكسته‌بندى . پامنقلى . دريوزه‌گرى . رمّالى . كف‌بينى . خر سوداكنى . اشتر چرونى [ چرانى ] .
چوپانى . لله‌باشى . هيزم‌كنى . جوال‌دوزى . خوشه‌چينى . چاه‌جويى . پالون [ پالان ] دوزى .
و بر آنها بايد افزود : آشپزى . رخت‌شويى . كلفتى . نوكرى . انباردارى . قپّان‌دارى . ترازودارى .
گليم‌بافى . پشم و كرك پاك‌كنى . معلّمى . صحّافى . قالىبافى . گبّه ( قاليچه ) بافى . سرّاجى . چپّت‌دوزى و بسيارى ديگر .
برخى از اين پيشه‌ها بازار خاصّ داشت مانند بازار آهنگران ، بازار كفشدوزان ، بازار كلاه‌مالان ، بازار مسگران و . . .
تنها صنعتى كه به كارگاه آن از ديرباز « كارخانه » گفته مىشده و مىشود « قالىبافى » است كه بزرگترين صنعت بيرجند به‌شمار مىآيد . قالىبافى از قديم هم در شهر معمول بوده و هم در روستاها . قالى برخى از روستاها مانند « درخش » و « مود » و نيز برخى از بافته‌هاى كارخانه‌هاى بزرگ شهر از شهرتى جهانى برخوردار بودند و هستند .
در دورهء سخن ما سه كارخانهء بزرگ قالىبافى در شهر بيرجند داير و فعّال بود بدين شرح :
( 1 ) . زنگويى . حسين . « نگاهى به پيشه‌هاى سنّتى بيرجند » . خراسان‌شناسى ( فصلنامهء مركز خراسان‌شناسى - آستان قدس رضوى ) شمارهء 1 . سال 1377 . صص 66 - 41 . ( 2 ) . در شهر بيرجند به « بند » ى كه بر ظرف شكستهء چينى و مانند آن مىزنند « برش bars » مىگويند . ظاهرا واژهء « برّاش » بر قياس كلمات عربى ( مانند بزّاز ، حدّاد ، خيّاط . دبّاغ . صبّاغ . كفّاش و . . . ) از واژهء « بَرش » بر وزن « فعّال » ساخته شده و « برّاشى » را با افزودن « ى » مصدرى از آن گرفته‌اند . « برّاش » و « برّاشى » در گويش شهر بيرجند نيست شايد در برخى گويشهاى روستاهاى آن ناحيه چنين واژه‌اى باشد كه البتّه نياز به پژوهش دارد . در بعضى از گويشهاى آن منطقه « برش‌بند » و « برش‌بندى » نيز به‌كار مىرود .