بيرجندنامه ( فارسى ) — الصفحة ٢٩٧

5 - 2 - پسته :

اين بادام خودروى بيابانى و كوهستانى ميوهء ريزى مىدهد كه مغزش تلخ است و آن را « داك

dak

» مىخوانند . « مغز داك » را در آب خيس مىكنند و مدّتى مىگذارند تا خوب خيس بخورد و پوست آن جدا گردد و تلخيش گرفته شود بعد آن را « بو » مىدهند و « شور » مىكنند و مانند آجيل مصرف مىنمايند . اين درخت را در بيرجند « بادمشك

badomesk

» مىنامند و از شاخه‌ها و چوب آن براى سوخت استفاده مىكنند .

2 - 4 - 2 - تخسارگ : « تخسارگ

taxsarg

» نوعى درخت بادام خودروى بيابانى و كوهستانى است كه در اواخر ماه نوروز و اوايل فروردين شكوفه مىكند و به گل مىنشيند ولى « بار » نمىدهد . از اين درخت و شاخه‌هاى آن براى سوخت استفاده مىكنند .

5 - 2 - پسته :

پسته يكى از محصولات گران‌قيمت بيرجند است . كاشت اين درخت از ديرباز مورد توجّه بوده و چنان‌كه ياد كرديم از باغهاى قديم بيرجند دو تا « پسته‌اى » بودند « 1 » . در سال‌ها و دهه‌هاى اخير كاشت و پرورش اين درخت بيشتر مورد توجّه قرار گرفته و اكنون پسته يكى از صادرات مهم بيرجند است .

بجز پسته‌هاى باغى و پيوندى در كوهستانهاى دور و نزديك بيرجند چند نوع درخت پستهء وحشى خودرو وجود دارد كه به آن « بنه

bane

» مىگويند . واژهء « بنه » در فرهنگهاى فارسى به صورت « بن » و « ون » آمده و در برخى گويشها « بنه » تلفّظ مىشود . اين درخت چهار نوع است :

1 - 5 - 2 - پسته‌بنه : « پسته‌بنه

peste bane

» شبيه به پسته است ولى دانه‌هاى آن از پسته كوچكتر و به اندازهء يك لوبياى بزرگ است . از مغز پسته‌بنه مانند پسته در پختن انواع شيرينى استفاده مىكنند و افزون بر اين از آن يك نوع « قاتق » درست مىكنند كه به آن « قاتق پسته‌بنه

qatoqe peste bane

» مىگويند « 2 » . پسته‌بنه مرغوبترين و بهترين نوع پستهء وحشى است .

2 - 5 - 2 - بنه : « بنه » از « پسته‌بنه » ريزتر و مغز آن كمتر است و به اندازه يك لوبياى كوچك مىباشد . از

( 1 ) . نك : باغها . صص 271 ، 275 ، 279 . ( 2 ) . نك : قاتق . صص 385 - 384 .