بيرجندنامه ( فارسى ) — الصفحة ١١٩
14 - مسجد سر قبرستان ( مچّت سر قبرستا [ ن ] maccete sor qabresto [ n ] ) :
درست روبروى كوچهء شمالى جنوبى « كل دهشاهيان » ( كل داشيا [ ن ]
kole daseyo [ n ]
) واقع است . با اين‌كه در سال‌هاى اخير كوچهء مقابل آن به خيابان تبديل شده آن را تخريب نكرده‌اند و اكنون بيشترين بخش بناى آن به ميان خيابان پيشآمده است . اين مسجد هنوز داير است .
11 - مسجد رو / سر / باز ته ده ( مچّت سروا تادا maccete sarva ta de ) :
11 - مسجد رو / سر / باز ته ده ( مچّت سروا تادا
maccete sarva ta de
) :
در شرق كوچه‌اى كه از جلوى « پاياب ته ده » و حمام زنانهء آن محلّ به‌سوى شمال و « رود » مىرفت مسجدى رو / سر / باز وجود داشت كه در تابستان‌ها نماز صبح و مغرب و عشا در آن اقامه مىشد .
12 - مسجد جامع ته ده ( مچّت جاما تادا maccete jame ta de ) :
12 - مسجد جامع ته ده ( مچّت جاما تادا
maccete jame ta de
) :
روبروى مسجد « روباز » و در غرب كوچه مسجد بزرگ و سرپوشيده‌اى بود و هست كه يكى از بزرگترين و پررونق‌ترين مسجدهاى شهر بود و نماز جمعه در آن اقامه مىشد . امام جماعت اين مسجد آية اللّه حاج شيخ محمّد موحّد ( عرب ) بود .
13 - مسجد مصلّى / مصلّا ( مچّت مسلّا maccete mosalla ) :
13 - مسجد مصلّى / مصلّا ( مچّت مسلّا
maccete mosalla
) :
اين مسجد كه « مصلّاى شهر » بود در ضلع شمالى رود و در غرب كاروانسراى « مستوفى » ساخته شده بود و با تغييراتى كه در آن داده‌اند هنوز داير است و مركز يكى از هيأت‌هاى عزادارى نيز مىباشد . اين مسجد را ميرزا محمّد على ، مستوفى وقت قاين كه قنات خيرآباد را احداث و كاروانسراى مستوفى را ساخته بنا كرده است .
14 - مسجد سر قبرستان ( مچّت سر قبرستا [ ن ] maccete sor qabresto [ n ] ) :
14 - مسجد سر قبرستان ( مچّت سر قبرستا [ ن ]
maccete sor qabresto [ n ]
) :
در ضلع جنوبى كوچه‌اى كه از شمال غربى « رود » به قبرستان مىرفت و يك « چاه پاياب » هم در آن بود - تقريبا روبروى خانهء مسكونى « حاجى محمّد على قنّاد » ( يزدى ) - مسجد كوچكى بود كه رونقى نداشت و متروك بود .
يادداشت 1 - به‌جز مسجدهاى ياد شده كه همه در شهر واقع بودند در برخى از روستاهاى مجاور شهر - در محدودهء مورد پژوهش ما - نيز مساجدى وجود داشتند كه هنوز هم داير و بارونق هستند از جمله :
1 - مسجد ازيك بجد ( اين مسجد اختصاص به اهل سنّت دارد چون روستاى « بجد » سنىّنشين است ) 2 - مسجد شوكت‌آباد 3 - مسجد چهكند 4 - مسجد حاجىآباد ( كلاتهء حاجى ) 5 - مسجد اميرآباد پايين ( كلاتهء خان ) 6 - مسجد حسين‌آباد سادات 7 - مسجد شمس‌آباد .