تاريخ علم كلام در ايران و جهان — الصفحة ٧٨
2 . عدل
تفصيل عقيدهء معتزله در اين باب به بخش « آفريده و ناآفريده بودن قرآن » رجوع شود .
ج : رؤيت سعيده « 1 » .
ج : رؤيت سعيده « 1 » .
معتزله ، در ضمن بحث خود از صفات خدا و بويژه صفت « بصير » كه در قرآن خداوند چندين بار خود را بدان متصف ساخته ( مثلا بقره ، 2 / آيات 96 و 110 ) ، بحثى هم دربارهء رؤيت يا ديدار خداوند در آخرت كرده‌اند ، و بر خلاف اشاعره ، آن را منكر شده‌اند . تفصيل اين مطلب نيز در بخش كلّيّات آمده بدانجا نگاه كنند .
2 . عدل
2 . عدل
خلاف مسلمانان در مورد مسألهء قضا و قدر ، و تخيير و تسيير تا زمان ظهور دعوت اسلامى و اندكى پس از آن پيش مىرود . آيات قرآن مجيد خود در اين باره چند وجه پيدا كرده است . برخى آنها در جبر و تسيير وارد شده است از آن جمله :
- « قُلْ لَنْ يُصِيبَنا إِلَّا ما كَتَبَ اللَّهُ لَنا هُوَ مَوْلانا وَ عَلَى اللَّهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُؤْمِنُونَ » ( توبه ، 9 / آيهء 51 ) بگو هرگز بما نمىرسد مگر آنچه خدا براى ما نوشته است . او سرور ماست و توكّل كنان بايد بر خدا توكّل كنند .
- « كَذلِكَ يُضِلُّ اللَّهُ مَنْ يَشاءُ وَ يَهْدِي مَنْ يَشاءُ » ( اعراف ، 8 / آيهء 188 )
اين چنين خدا گمراه مىكند هر كس كه را بخواهد و راه مىنمايد آن را كه بخواهد .
- « وَ لا يَنْفَعُكُمْ نُصْحِي إِنْ أَرَدْتُ أَنْ أَنْصَحَ لَكُمْ » ( هود ، 11 / آيهء 34 )
و پند دادن من شما را سودى نرساند اگر خواسته باشم كه شما را پند دهم .
- « إِنْ كانَ اللَّهُ يُرِيدُ أَنْ يُغْوِيَكُمْ ، هُوَ رَبُّكُمْ وَ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ » ( هود ، 11 / آيهء 36 )
اگر خدا مىخواست كه شما را از راه بدر برد [ مىتوانست ] ، او پروردگار شماست و به سوى او بازمىگرديد .
و باز در آن آياتى است كه متضمّن معنى حرّيت و تخيير است ، از آن جمله :
- « كُلُّ نَفْسٍ بِما كَسَبَتْ رَهِينَةٌ » ( مدّثّر ، 74 / آيهء 41 )
هر كسى در گرو آن چيزى است كه بدست آورده ( - مىآورد ) .
- « مَنْ عَمِلَ صالِحاً فَلِنَفْسِهِ وَ مَنْ أَساءَ فَعَلَيْها » ( فصلت ، 41 / آيهء 46 )
هركس كار نيك كند براى خود كرده و هركس كه بد كند بر خود كرده است .
- چنان كه خواهد آمد - قول به خلق قرآن را تأييد كردند . تنها فرقه‌يى كه نه به قدم قرآن و نه به حدوث آن قائل شدند ، و در آن‌باره رايى اظهار نكردند « واقفيّه » نام گرفته‌اند و از بزرگان آن احمد بن حنبل ( فت ، 241 ، ه . ق . ) بود . او تنها مىگفت « قرآن ، كلام خدا است و بس ! » ( 1 ) . BEATIFIC Wision .