تاريخ علم كلام در ايران و جهان

• المؤلف: على اصغر حلبى
• الوفاة: معاصر
• القسم: مصادر التاريخ والجغرافيا
• الناشر: انتشارات اساطير - تهران

ابدأ القراءة

فهرس الكتاب

• فهرست مطالب
• پيشگفتار
• فصل اوّل كليات
• 1 . حدود علم كلام و فلسفه و فرق آن دو
• 2 . تعريف علم كلام
• 3 . موضوع علم كلام .
• 4 . وجه تسميهء علم كلام .
• 5 . موافقان و مخالفان كلام .
• 6 . آغاز علم كلام .
• ابو الحسن اشعرى
• ماتريدى
• باقلانى
• قاضى عبد الجبّار همدانى
• - علم كلام نزد شيعه .
• 1 . غلاة يا غاليّه
• 2 . اماميّه
• 3 . زيديّه
• دو روش معتبر كلامى .
• فصل دوّم نخستين فرقه‌هاى كلامى
• 1 . قدريّة
• 2 . جبريّه [ - جبريّه ]
• 3 . صفاتيّه
• فصل سوم معتزله
• - مهم‌ترين انديشه‌هاى معتزله .
• 1 . توحيد
• - الف : نفى صفات .
• ب : خلق قرآن .
• ج : رؤيت سعيده « 1 » .
• 2 . عدل
• الف : افعال .
• ب : صلاح و اصلح .
• ج : سمع و عقل .
• 3 . وعد و وعيد .
• 4 . امر به معروف و نهى از منكر .
• 5 . منزلت ميان دو منزلت .
• خلاصهء انديشه‌هاى معتزله :
• فصل چهارم اشاعره
• - مختصرى از تاريخ مذهب اشعرى .
• مبادى مذهب اشعريّه و آراء مهم آنها .
• 1 . صفات و ذات الهى .
• الف : علم .
• ب : ازلى بودن قرآن .
• ج : رؤيت سعيده .
• 2 . كسب .
• 3 . نفى مبدأ سببيّت .
• 4 . سمع و عقل .
• 1 . خير و شرّ :
• 2 . حقيقت ايمان :
• 3 . معاد :
• فصل پنجم فرقه‌هاى نخستين كلامى - سياسى
• 1 . خوارج « 1 »
• نظر امام ( ع ) دربارهء خوارج :
• 2 . مرجئه
• منشأ مرجئه
• [ سه ويژگى مهم مرجئه ]
• 1 . سكوت و تسليم .
• 2 . آسان‌گيرى .
• 3 . بىاعتنايى به سياست .
• رجال مرجئه .
• 3 . شيعه
• 1 . غلاة يا غاليه :
• 1 . كامليّه
• 2 . سبئيه
• 3 . منصوريّه
• 4 . غرابيّه
• 5 . طيّاريّه
• 6 . بزيغيّه
• 7 . يعفوريّه
• 8 . غماميّه
• 9 . اسماعيليّه
• 2 . اماميّه ، يا اثنىعشريّه
• 3 . زيديّه
• - تاريخ سياسى شيعه .
• اولجايتو و مذهب شيعه
• 4 . اسماعيليّه
• كتاب‌شناسى :
• فصل ششم اعجاز قرآن
• فصل هفتم آفريده يا ناآفريده بودن قرآن
• فصل هشتم متكلّمان بزرگ
• 1 . حسن بصرى ( 21 - 110 ه . ق . )
• كتاب‌شناسى :
• 2 . غيلان دمشقى ( وفات ، حدود 122 ه . ق . )
• - كتاب‌شناسى :
• 3 . جهم بن صفوان ( وفات ، 128 ه . ق . )
• - كتاب‌شناسى :
• 4 . ابو حذيفه و اصل بن عطاء الغزّال بصرى ( 80 - 131 ه . ق . )
• 5 . عمرو بن عبيد بصرى ( 80 - 144 ه . ق . )
• - كتاب‌شناسى :
• 6 . ابن ابى العوجاء ( وفات 155 ه . ق . )
• 7 . ابو حنيفه ( حدود 80 - 150 ه . ق . )
• [ شرح ( 1 ) ]
• شرحى ديگر ( 2 )
• تحصيلات .
• آراء ابو حنيفه .
• توضيح عقيده اهل سنّت .
• دربارهء خلفاى راشدين
• دربارهء صحابه
• تعريف ايمان
• فرق بين گناه و كفر
• سرنوشت مؤمن گنهكار
• نتايج اين عقيده
• تدوين قانون اسلامى
• كتاب‌شناسى ( گذشته از مآخذ داده شده ، به منابع زير هم رجوع مىتوان كرد ) :
• 8 . هشام بن حكم ( وفات ، 199 ه . ق . )
• 9 . ثمامة بن اشرس نميرى ( وفات ، 213 ه . ق . )
• 10 . بشر مريسى ( وفات ، 218 ه . ق . )
• كتاب‌شناسى :
• 11 . معمّر بن عبّاد سلمى ( وفات ، 215 يا 220 ه . ق . )
• - عقايد : ذات بارى ، جواهر و اعراض
• - حقيقت انسان :
• - فناء :
• - صفات ازلى :
• - معجزات :
• - كتاب‌شناسى :
• 12 . مردار كوفى ( وفات ، 226 ه . ق . )
• 13 . ابو الهذيل علّاف ( 135 - 226 ه . ق . )
• - كتاب‌شناسى :
• 14 . بشر بن معتمر ( وفات ، 226 ه . ق )
• - اجسام و اعراض :
• - حركت و سكون :
• - حقيقت انسان :
• - توبه :
• - ولايت و عداوت :
• 15 . هشام بن عمرو فوطى « 2 » ( وفات ، 226 ه . ق . )
• 16 . نجّار رازى ( وفات ، 230 ه . ق . )
• كتاب‌شناسى :
• 17 . نظّام سيّار بلخى ، بصرى ( وفات ، 231 ه . ق . )
• 1 . زندگانى - آثار
• 2 . انديشه‌ها .
• اصل توحيد :
• 3 . نفى جزء لايتجزّا .
• 4 . طفره .
• 5 . حركت و سكون .
• 6 . حقيقت انسان و افعال او .
• 7 . متضادّ و مستحيل .
• 8 . كمون .
• 9 . حجّيّت اخبار .
• 10 . اعجاز قرآن .
• كتاب‌شناسى :
• 18 . جعفر بن مبشّر ثقفى ( وفات ، 234 ه . ق . )
• 19 . جعفر بن حرب ( وفات ، 236 ه . ق . )
• كتاب‌شناسى :
• 20 . على اسوارى ( وفات ، 240 ه . ق . )
• 21 . ابو جعفر محمّد بن عبد اللّه اسكافى سمرقندى ( وفات ، 240 ه . ق . )
• كتاب‌شناسى :
• 22 . ابن كلّاب ( وفات ، 254 ه . ق . )
• كتاب‌شناسى :
• 23 . جاحظ بصرى ( وفات ، 255 ه . ق . )
• [ عقايد كلامى جاحظ ]
• 1 . فلسفهء مادى طبيعى .
• 2 . حواس همه از يك نوع‌اند .
• 3 . عصمت انبياء .
• 4 . قرآن كريم .
• 24 . ابن راوندى ( فت 245 تا 298 ه . ق . )
• [ 1 - مشهورترين كتب ابن راوندى ]
• 1 ) كتاب فضيحة المعتزلة
• [ 2 ) كتاب الدامغ ]
• 3 ) الزّمرّد
• 4 ) التاج
• 2 . انديشه‌ها و بدعت‌ها
• كتاب‌شناسى :
• 25 . ابراهيم زيادى ( وفات ، 249 ه . ق . )
• كتاب‌شناسى :
• 26 . ابن كرّام سيستانى ( وفات ، 255 ه . ق . )
• 1 . ايمان :
• 2 . ذات بارى :
• 3 . صفات :
• 4 . معنى « امر » :
• 5 . حسن و قبح :
• 6 . امامت :
• - كتاب‌شناسى :
• 27 . ابو يعقوب يوسف بن عبد اللّه بصرى ، معروف به « شحّام » ( وفات ، 280 ه . ق . )
• 28 . ابو الحسين خيّاط بغدادى ( وفات ، 300 ه . ق . )
• 29 . ابو على جبّائى ( فت ، 303 ه . ق . )
• 30 . ابو هاشم جبّائى ( وفات ، 321 ه . ق . )
• 31 . ابو القاسم عبد اللّه كعبى بلخى ( وفات ، 319 ه . ق . )
• 32 . ابو مسلم محمد بن بحر اصفهانى ( وفات ، 322 ه . ق . )
• 33 . ابو مسلم محمّد بن على اصفهانى ( 366 - 459 ه . ق . )
• 34 . ابو الحسن اسماعيل اشعرى ( 260 - 334 ه . ق . )
• 35 . صاحب بن عبّاد ( وفات ، 385 ه . ق . )
• 36 . باقلانى ( وفات ، 403 ه . ق . )
• كتاب‌شناسى :
• 37 . ابن فورك انصارى اصفهانى ( وفات ، 406 ه . ق . )
• كتاب‌شناسى :
• 38 . شيخ مفيد ( 339 - 413 ه . ق . )
• - حيات و آثار :
• - عقايد كلامى :
• كتاب‌شناسى :
• 39 . سيد مرتضى « علم الهدى » . ( 355 - 436 ه . ق . )
• 40 - ابو الحسين بصرى ( وفات ، 436 ه . ق . )
• 41 . ابن حزم ظاهرى ( وفات ، 456 ه . ق . )
• كتاب‌شناسى :
• 42 . شيخ طوسى ( 385 - 460 ه . ق . )
• از آثار عمدهء شيخ طوسى چند كتاب شهرت بسيار دارد :
• 1 . النهاية فى الفقه ( يا النهاية فى مجرّد الفقه و الفتاوى ) .
• 2 . المبسوط
• 3 . تهذيب الاحكام
• 4 . الاستبصار ( فى ما اختلف فيه من الاخبار )
• 5 . التبيان فى تفسير القرآن ( يا التّبيان الجامع لعلوم القرآن )
• 43 . راغب اصفهانى ( وفات ، 502 ه . ق . )
• 44 . ابو القاسم انصارى ( وفات ، 512 ه . ق . )
• كتاب‌شناسى :
• 45 . زمخشرى ( 497 - 538 ه . ق . )
• 46 . غزالى ( 450 - 505 ه . ق . )
• 47 . شهرستانى ( وفات ، 549 ه . ق . )
• 48 . امام فخر رازى ( وفات ، 606 ه . ق . )
• انديشهء سياسى امام .
• 49 . ابن ابى الحديد ( وفات ، 6 - 655 ه . ق . )
• 50 . خواجه نصير الدين طوسى ( فت ، 672 ه . ق . )
• 51 . ابن تيميّه ( وفات ، 728 ه . ق . )
• كتاب‌شناسى :
• 52 . علّامه حلّى ( وفات ، 8 - 726 ه . ق . )
• 53 . قاضى عضد الدّين ايجى ( وفات ، 756 ه . ق . )
• 54 . سيّد شريف جرجانى ( وفات ، 816 ه . ق . )
• امامت
• جواب معارضان وجود پيشوا
• 55 . ابن خلدون تونسى ( وفات ، 806 ه . ق . )
• كتاب‌شناسى :
• 56 . عبد الرزّاق لاهيجى ( وفات ، 1072 ه . ق . )
• كتاب‌شناسى
• فصل نهم بحثى در كلام مسيحى
• كلام مسيحى
• - براى مطالعهء بيشتر :
• برخى اضافات ، تصحيحات و استدراكات