زاد المسافرين ( فارسى ) — الصفحة ١٤١
اما تب صفراوى ،
اما تب دموى كه سبب آن عفونت خون در خارج عروق باشد
اما تب دموى كه سبب آن عفونت خون در خارج عروق باشد
از تبى است كه منشأ آن اورام است ، مثل ورم دماغ و سينه و پهلو و شش و معده و كبد و غير اينها . و تب دموى خارج عروق به نحوى كه در ساير اخلاط مىباشد نيست ؛ زيرا كه خون در خارج عروق ديگر نمىباشد و علاج آن‌ها موقوف به ملاحظه طبيب است كه خارج از موضوع اين كتاب است . نهايت چون ضابطه حصرى از براى انواع تبهاى عفونى قرار داده‌ايم ، لازم بود كه اشعارى از آن‌ها بشود و معلوم شود كه بعضى از انواع تبهاى دموى هست كه علاج آن مذكور شد .
اما تب صفراوى ،
اما تب صفراوى ،
آن نيز يا لازم است كه ماده آن داخل در عروق است يا داير است كه ماده خارج از عروق است . اما تب لازم صفراوى ، آن بر دو قسم است : يكى آنكه صفرا داخل در عروق حوالى قلب يا عروق تمام بدن متعفن شده باشد و اين را محرقه گويند . ديگر آنكه صفرا در داخل بعضى عروق و بدن كه از قلب دور است متعفن شده باشد و اين تب را تب لازم مىگويند .
اما محرقه ، علامتش لزوم تب نيست و تشنگى بسيار و تلخى دهان و زردى رنگ و رو و چشمها و بىخوابى و قلق و اضطراب و هذيان و صداع و خشونت زبان و زردى آن و گاه باشد كه زبان سياه شود و بول رنگين و رقيق باشد و اينكه احوال مريض يك روز بهتر و يك روز بدتر است .
علاج به نهجى است كه در سونوخس و مطبقه مذكور شد سواى فصد . اما تبريد در اين نوع بيش از همه تبهاى خلطى بايد كرد و آب سرد و برف و يخ مكرر بايد داد و از ميوه‌هاى رطب در هر فصلى آنچه باشد به نحوى كه در تب دموى مذكور شد ، بايد داد و آخر روز لعاب بزرقطونا ، بهدانه ، خاكشير ، عرق نيلوفر ، و بيد و كاسنى بايد داد و مكرر ماء الشعير بايد داد و آب انارين در اين نوع با شير خشت به عوض منضج مناسب است .
و غذا آش برنج و ماش مقشر و كدو و اسفناج با تمر هندى و زرشك مىتوان داد . و اگر شوربا را با ماء الشعير طبخ نمايند بسيار بهتر است . و مسهلات