تاريخ قم ( طبع مرعشى ) ( فارسى ) — الصفحة ٣٣٣

فصل سؤم از باب دوم « در ذكر خراج قم ، كه اعتماد در آن بر مسآحتهاى واقعه بقم كرده‌اند ، جنانجه دستور جمل القرى « 1 » بقم بذان ناطق است ، بر اختلاف روايات »

باز از اصل مال اين سال : چهل و چهار هزار و پانصد و شصت درهم منكسرشده ، و سهزار هزار و چهارصد و سى هزار درهم عقد وظيفه بر آن منعقد شده ، و در دفتر مال وظيفه مقرّر كشته .

جزيهء سرهآى اهل ذمّت « 1 » بقصبهء قم : پنجهزار و سيصد و پنج دينار » ، و اللّه أعلم و أحكم .

مبلغ مال كه درين سال ، اهل منقول « 2 » را بر آن مصادره كرده‌اند ، و نسخهء آن احمد بن محمّد « 3 » به حضرت وزير رفع كرده ، بعد از آنك محمّد بن اسحاق ، و محمد بن حسن با احمد رفع كرده بودند : بيست هزار دينار طلا ، كسور آن دويست و شصت دينار .

پس مجموع مال اين سال به قيمت طلا : دويست و بيست و چهار هزار ، و نهصد و پنجاه و نه دينار ، و نصف و خمس دينارى باشد .

بعد از آن آنج لابدّ بود در وضع‌كردن آن وضع كردند ، و آن : پنج هزار و صد و شصت و هفت دينار و نصف و ثلث دينار است ، و چهل و نه هزار و نهصد و هشتاد و هشت دينار ، و ثلث و خمس دينارى .

از آن جمله : هفتاد هزار و دويست و چهل و هشت دينار و ثلثى و خمس دينار ، از بقايآى سالهاى كذشته كه بر ايشان باقى مانده بود ، به غير از بيست هزار دينار مال مصادره ، كه ايشانرا بر آن مصادره كرده بودند ، دويست و شصت دينار كسور آن .

پس مجموع مال موضوع : پنجاه و پنج هزار و صد و شش دينار ، و ثلثى و خمس

( 1 ) . با توجه به اين كه پيشتر مصنّف به نقل از تاريخ قم خراج معاهدان را « هر سرى بيست و چهار درهم » قرار داد ، و اين كه به قيمت آن روز مصارفه هفده درهم بدينارى بود ، تعداد أهل ذمّت بقم حدود 3757 نفر مىبايد باشند . ( 2 ) . يعنى مقدار مالى كه از دارندگان اموال منقول - همچون غلام - گوسفند و چهارپايان و جز اينها - به عنوان خراج دريافت شده است . ( 3 ) . احمد بن محمّد فيروزان عامل قم در سال 282 هجرى .