تاريخ قم ( طبع مرعشى ) ( فارسى ) — الصفحة ٥٨

« ذكر حدود قم »

و حدّ سئم : از ناحيت فراهانست « 1 » ، آنجا كه ناحيت كرج « 2 » است .

و كويند : از آنجا كه جوسق ديزو آبادست از همدان .

و حدّ جهارم : از ناحيت اصفاهان تا وادىء كه ميان قريه درام و جرقام ، و ميان قريهء راوندست » ، و اللّه أعلم .

* * *

( 1 ) . در چند جاى كتاب تاريخ قم از فراهان ياد شده است ، و مولف آن را از ساخته‌هاى ( فراهان بن همدان ) دانسته ، و آن را ( رستاقى بين همدان و اصفهان كه فارجان به قرب آن باشد ) تحديد كرده است . و بنابر تحقيق استاد پرويز اذكانى ( همدان‌نامه : ص 42 ) فراهان جائى است كه كوروش پادشاه مغلوب ليدى ( كروسوس ) را به ( Barene ) نزديك همدان تبعيد كرد ، و از آن در سالنامه سارگون دوم آشورى به صورت « بريكانو « Barikanu و در جغرافياى بطلميوس به صورت ( Paraxana ) بين همدان و كاشان ياد شده ، و سپس به عنوان يك ساتراپ پارسى ، و بعدها به مثابه ناحيت اسقفى ( Barane ) مذكور گرديده است . ( 2 ) . مقصود كرج أبى دلف عجلى است ، كه پيشتر و در قرون نخستين اسلامى در جايگاه بخشى از شهر كنونى اراك قرار داشته است ، و امروزه آن قسمت روستايى است در جنوب غربى شهر اراك به نام كرهرود .