خلاصة التجارب ( طبع جديد ) — الصفحة ٣٢٦
سوختگىها
كرده ، زهره حيوانات ، روغن بادام تلخ ، عصاره شيطرج ، روغن عقرب ، روغن ذراريح ؛ اين ادويه تنها و يا بعضى به هم آميخته در قرحه ريزند كرم را بكشد و عضو را تقويت نمايد .
علاج ريش‌هاى صديدى نخست داروهاى قابض و خشك‌كننده به كار بايد داشتن مثل حجريات و توتيا و اسفيداج و گلنار و دم الاخوين و شب و نارپوست و شقايق و ايرسا و ورق لحيه التيس و اشباه اين‌ها . و بعد قوابض ، داروهاى روياننده گوشت نهادن از مرهم .
و اگر قرحه را به طبيخ‌هاى قابض و آب بحر و امثال آن بشويند و بعد از آن ذرورهاى مجفف از مذكورات به كار دارند پس مرهم نهند بهتر باشد . و آنجا كه آماسى در آن محل باشد ما دام كه رفع آماس نكند اين معالجه هيچ‌يك نشايد كردن .
علاج قروح وسخه نخست داروهاى زداينده وسخ به كار بايد داشتن مثل ملح و خل و قطران و زنگار و عسل و شيطرج و فراسيون و نفط و تيزاب نرم فاروقى و اشباه اين‌ها . و بعد از پاكى اوساخ دواى مصلح روياننده به كار داشتن از مراهم و اللّه اعلم .
سوختگىها
سوختگىها
دو نوع بود :
اول آنكه از آتش افتد يا به چيزى سخت گرم شده .
دوم آنكه از چيزهاى حاد و حر تف افتد چون بوره و تيزاب و اشباه آن .
علاج اندر نوع اول دو رعايت بايد كردن :
يكى آنكه بگذارند كه بردمد و آب گيرد و ريش گردد و به طلاهاى داروهاى سردكننده كه لاذع نباشد مثل آجر نو سفيد و سفال نو آب‌نرسيده و صندل و فوفل جمله را سوده و هم سنگ به گلاب يا آب عنب الثعلب سرشته و با روغن گل و سفيده خايه مرغ به هم آميخته . و يا گل ارمنى به سركه و روغن گل سرشته و يا گل سرشوى به سركه و روغن گل سرشته و يا زيتون كوفته نرم و آرد جو اندر آب كاسنى سرشته و حنا و گل سرشوى به آب خاكستر يا به آب سماق يا عصاره عنب الثعلب سرشته .
ديگرى آنكه اگر بردمد و ريش گردد اصلاح زخم كنند و در اين باب مرهم آهك بسى نافع است .
بيان آن : بگيرند آهك آب نارسيده و هفت نوبت با آب بشويند و خشك سازند و با روغن گل يا روغن زيت يا روغن كرچك همچو مرهم سازند بىموم و طلا مىكنند . و اگر اندر موم روغنى كنند هم نيكو بود . و اگر لختى سفيداب و سفيده خايه مرغ با آن بسرشند مناسب بود .
و اندر اين ملك ديدم آهك آب نديده در روغن كرچك مىزنند و آن‌گاه به آب سرد هفت نوبت مىشويند و تمامى هر شستنى بدان بود كه آب نيكو رنگ زردى گيرند و بعد از اين به كار مىدارند .
اما نوع ثانى :
آنكه از نوره كارى افتد و ريش نشود ، طلاى روغن گل و گل سرشوى و آرد جو كافى بود . و به آب سرد شستن مفيد بود .
و آنچه از تيزاب افتد و ريش نشود ، طلاى آب سرد و روغن كافى بود .
و آنچه از جمله سخت ريش شود ، به مرهم‌هاى خنك اصلاح كنند مثل قيروطى از روغن گل كه اندر آن