احياى حكمت ( مشتمل بر طبيعيات ) ( فارسى ) — الصفحة ٥٥٠

فصل چهارم در حسّ سامعه

باشد به خروج شعاع خود و به فعل آن شعاع در هوا و به انتشار او به اين ترتيب در هوا ، و به انطباع هوا به اين ترتيب به علم الهى اجمالى ، هرچند كه علم به اين علم الهامى مشعور به او نباشد ، چنان‌كه طفل علم الهامى به كيفيت شير خوردن از پستان دارد و مشعور به او نيست ، فحينئذ اگر حكم به قدر مرئى كند ، حكم به قدر حقيقى و واقعى مرئى كرده خواهد بود نه به قدر غير حقيقى ، هرچند كه هواى ملاصق زاويه كوچك باشد . بلى اگر نفس عالم نمىبود به ترتيب انطباع شعاع مخروطى ، اين شبهه فى الجمله صورتى داشت .

اما اگر عالم باشد به علم الهامى طبيعى ، اين شبهه به هيچ وجه صورت ندارد . پس به محض جواز اين مقدمات مذكوره ، دليل قوم ممنوع است و سند منع همان مقدمات مدلّله است كه در اثبات وجود ذهنى و شبحى و حلول آن امور ذهنيه و شبحيهء صغيره و كبيره ، حارّه و بارده ، سواديه و بياضيه در محلّ واحد ، گفته شد ، و بعد از اين نيز خواهيم گفت - إن شاء اللّه .

اما جواب شكوك و شبهات اصحاب ارسطو بر اصحاب افلاطون اينكه : نور و شعاع نفس ، جسم نيست تا حركتش به هفت آسمان در يك آن محال باشد ، بلكه عرضى است فايض از نفس ، قائم به نفس به عنوان مفعولى و قائم به هوا و جسم شفاف به عنوان مقبولى كه متعيّن به هيأت خطى و شعاعى است به شرط مبصر دفعتا ، چنان‌كه پيشتر گفته شد .

فصل چهارم در حسّ سامعه

فصل چهارم در حسّ سامعه

مفسر كتاب نفس ارسطو گويد كه چنان‌كه ارسطو در صفت بينايى سخن گفت در صفت شنوايى به برهان ترتيب نگه داشت ، از آن جهت اول وصف قرع كرد ، پس وصف شنوايى ، از آن جهت كه قرع را آسان‌يابتر ديد از شنوايى و گفت : قرع بيايد به شنوايى به توسط . و دليل بر اين ، اينكه اگر چيزى را به رهگذر شنوايى برى ، پس چيزى ديگر را بر او كوبى نشايد شنيد ، از « 1 » آن جهت [ كه ] تو هوا را در ميان و رهگذر شنوايى چندان

( 1 ) . ( م ) : + از .