احياى حكمت ( مشتمل بر طبيعيات ) ( فارسى ) — الصفحة ٣٣٢

مقالهء نهم در بيان تناهى و لا تناهى و بيان اينكه اينها از عوارض ذاتيهء كمّ بما هو كمّ است ، اعم از اينكه متصل الذات باشد يا منفصل الذات ، و هريك از آنها قارّ باشد يا غير قارّ . و بر غير مقولهء كمّ ، اگر گفته شود بالعرض و بالاستعاره خواهد بود نه بالذات و نه بالحقيقه

يقول : " يَوْمَ تُبَدَّلُ الْأَرْضُ غَيْرَ الْأَرْضِ وَ السَّماواتُ " ، و قال : " أَ فَعَيِينا بِالْخَلْقِ الْأَوَّلِ بَلْ هُمْ فِي لَبْسٍ مِنْ خَلْقٍ جَدِيدٍ « 1 » » « 2 » .

و فى حديث توحيد المفضل ، قال الصادق - عليه السّلام - : « الحمد للّه مدير الأدوار و معيد الأكوار طبقا عن طبق و عالما بعد عالم ليجزى الذين أساؤا « 3 » بما عملوا و يجزى الذين أحسنوا بالحسنى « 4 » تقدست أسماؤه و جلّت آلاؤه » « 5 » .

و من مىگويم كه دليل عقلى بر اينكه افراد نوع انسان بلكه افراد ساير انواع بالكليه معدوم مىشوند و در دور تعميرى ديگر به تولد حادث مىشوند نه به توالد ، چنان‌كه بعضى گمان كرده‌اند ، يكى آن است كه پيشتر در جواب شك گفته شد ، چه اگر دور تخريبى نباشد آن محالها لازم آيد كه در شك سابق گفته شد . دويم آنكه افراد نوع انسان اگر هميشه هم به تولد و هم به توالد باشد ، البته بايد كه نسل انسان ديگر غير نسل حضرت آدم - عليه السلام - حادث و باقى بوده نسل او نيز مضبوط و ممتاز و باقى باشد . و حال آن كه متواتر است كه هيچ‌كس نسل آن انسان مفروض حادث به توالد را نديده و نشنيده است كه باقى باشد ، بلكه تمام عالم متفقند كه هر انسانى كه در عالم هست از نسل حضرت آدم - عليه السلام - است لا غير . و مؤيّد اين است آنچه در كتاب اثنى عشريه « 6 » از ابن عباس مروى است در حديث طويل قال : « و جنة المأوى تأوى إليها أرواح الشهداء و ذلك انّ اللّه جلّ ذكره يجعل أرواح الشهداء فى أجواف طيور « 7 » خضر ترتع فى رياض الجنة حيث شاءت ، و تأوى إلى قناديل من ذهب تحت العرش فى جنة المأوى ، فيطلع اللّه عليهم إطلاعة فيقول : ما تشتهون ، فيقولون و ما نشتهى و نحن نستريح « 8 » فى الجنّة حيث نشاء ثلاثا .

( 1 ) . ق ( 50 ) ، آيه 15 . ( 2 ) . تفسير عياشى ، ج 2 ، ص 238 . ( 3 ) . ( بحار الانوار ) : أساؤوا . ( 4 ) . ( همان ) : + عدلا منه . ( 5 ) . بحار الانوار ، ج 3 ، باب 4 ، ص 90 . ( 6 ) . ( روايت مذكور در اثنى عشريه ديده نشد و در مآخذ ديگر هم بعضى از عباراتش آمده است فى المثل « و جنة المأوى تأوى إليها أرواح الشهداء » در تفسير جوامع الجامع طبرسى ( چاپ دانشگاه تهران ، ج 3 ، ص 293 ) همين عبارت آمده است . عبارت « ارواح الشهداء فى اجواف الطيور خضر » نيز در منهاج الصادقين آمده است . همچنين ر . ك . به الكتب السته ، سنن دارمى ، باب جهاد ، ش 18 . ( 7 ) . ( م ) : الطيور . ( 8 ) . ( م ) : نسترح .