احياى حكمت ( مشتمل بر طبيعيات ) ( فارسى ) — الصفحة ٢٩٢

فصل دويم در بيان ما به القوام وجود خاص او در خارج كه اجزاى اوست در خارج متخصصا بمعروضها

كه موجود منفصل الذات كه نوعى از مقولهء كمّ است ، متحصّل از جوهر و عرض ، يا متحصّل از مقولهء كم و از مقولهء كيف باشد . و ايضا اگر عدد مؤلّف از وحدات باشد ، لازم آيد كه اين عرض يا معروض نداشته باشد ، يا متسلسل باشد إلى غير النهايه ، و هما محالان . و نتواند بود كه وحدت بما هى وحدت باشد ، چنان‌كه ظاهر است . و نتواند بود كه وحدات بما هى وحدة و وحدة باشند ، و الّا هركدام امر على حدّه خواهند بود نه يك امر منفصل الذات . پس بايد كه اجزاى كثرت و عدد ، وحدات مرتبط و مؤتلف به باهم بودن باشند كه جماعت وحدات با جماعت واحدات به معنى وحدات عارض بر واحدات باشند كه مرادف وحدات است . و امرى كه لياقت و شأن او داشته باشد كه اجزاى منفصل الذات باشد ، بايد كه وحدات باشد لا غير .

و از اين جمله ، دانسته مىشود كه اجزاى منفصل الذات بايد كه ليس بمنفصل الذات باشد ، اما نه هر ليس بمنفصل الذات ، چه بعضى از ليس بمنفصل الذات ، مثلا واحدات ، متّصف به وحدات كه مقابل كثير به معنى موضوع متّصف به كثرت است نه مقابل كثرت ، محال است كه جزء منفصل الذات باشد ، چنان‌كه گفته شد ، بلكه بايد كه ليس بمنفصل الذاتى باشد كه مقابل منفصل الذات باشد ، اما نه مقابل به تقابل عدم و نه به تقابل تضاد و نه به تقابل سلب و ايجاب و نه به تقابل اضافه ، بلكه بايد كه مقابل منفصل الذات باشد به تقابلى كه شبيه به تقابل عدم ملكه باشد لا غير . چه اگر مقابل تضاد باشد ، چنان‌كه متصل الذات مقابل اوست به تقابل تضاد ، لازم آيد كه منفصل الذات متقوم از ضدش باشد ، و هو محال . و اگر متقابل به تقابل اضافه باشد ، لازم آيد كه منفصل مؤلّف از مقوله اضافه باشد ، و هو محال . و اگر مقابل به تقابل سلب بسيط باشد ، چنان‌كه ليس بمنفصل الذات مطلق است ، لازم آيد كه منفصل الذات مؤلّف از سلوب و عدمات محض باشد . و اگر مقابل به تقابل عدم ملكه باشد ، لازم آيد كه موجود شخصى « 1 » در شأنش باشد كه به حسب شخص ، كل و مجموع باشد ، و هو محال . پس بايد كه مقابل منفصل الذات باشد به تقابلى كه شبيه به تقابل عدم ملكه باشد ، يعنى به حسب شخص در شأنش نباشد

( 1 ) . ( م ) : + كه .