احياى حكمت ( مشتمل بر طبيعيات ) ( فارسى ) — الصفحة ٢٨٩

فصل دويم در بيان ما به القوام وجود خاص او در خارج كه اجزاى اوست در خارج متخصصا بمعروضها

از ارسطو گويد : « و لا تحسبن « 1 » ستة ثلاثه و ثلاثه ، بل هى ستة مرّة واحدة » « 2 » . و از خود گويد :

« ليس يجب أن يقال إنّ العشرة ليست « 3 » هى إلّا تسعة و واحدة « 4 » ، أو خمسة و خمسة » « 5 » .

و ما جواب اين شكوك را بعد از بيان تحقّق و بيان حقيقت و ماهيت و ما به القوام وجود و علت قابلى و فاعلى او خواهيم گفت - إن شاء اللّه .

فصل دويم در بيان ما به القوام وجود خاص او در خارج كه اجزاى اوست در خارج متخصصا بمعروضها

فصل دويم در بيان ما به القوام وجود خاص او در خارج كه اجزاى اوست در خارج متخصصا بمعروضها

و آن عبارت از وحدات واحدات است ، از اين حيثيت كه مرتبط و مؤتلف به باهم بودن باشند كه عين جماعت وحدات و كثرت متجزى الذات منفصل الذات است متخصصا بمعروضها ، نه وحدة و وحدة فى الخارج على إنفرادها ، اعم از اينكه معروضات او اشياء عامه باشد ، چون معلولات بما هى معلولات ، يا جواهر بما هى جواهر ، يا اعراض بما هى اعراض ، يا حيوانات بما هى حيوانات ؛ يا اشياء خاصه باشد ، چون افراد و اشخاص انواع خاص حيوانات بما هى افراد و اشخاص .

قال الشيخ فى تعليقاته : « الوحدة فاعلة للعدد فلذلك هى جزء له و النقطة ليست فاعلة للخط فلذلك ليست هى جزء « 6 » له » « 7 » . و اين محتاج به استدلال است .

گوييم : اول بايد دانسته شود كه ما صدق مفهوم موجود ، غير ما صدق مفهوم واحد يا كثير است در واقع و نفس الأمر ، چه اگر عين ما صدق واحد يا كثير باشد ، لازم آيد كه موجود در خارج ، يا واحد باشد فقط ، يا كثير باشد فقط ، از آن جهت كه واحد و كثير متقابلانند ، و هرچه عين متقابل باشد با « 8 » چيزى البته بايد كه غير آن چيز متقابل باشد ، و حال آنكه بعضى از موجودات واحد است و بعضى كثير در واقع و نفس الأمر نه مقابل .

( 1 ) . ( الهيات شفا ) : + أن . ( 2 ) . شفا ، الهيات ، مقاله 3 ، فصل 5 ، ص 122 . ( 3 ) . ( همان ) : ليس . ( 4 ) . ( همان ) : واحد . ( 5 ) . همان ، ص 120 . ( 6 ) . ( تعليقات شيخ ) : بجزء . ( 7 ) . ابن سينا ، تعليقات ، ص 74 . ( 8 ) . ( م ) : يا .