نوشتارهاى فقهى (فارسى) — الصفحة ٤٩٠
قسم سوم : مَوات بالعَرَض است
است كه در زمان غيبت نيز ماليات را بايد پرداخت . پس اگر مراد ، پرداختن به امامِ اصل است ، مستلزم تناقض مىباشد ؛ چه آن كه مفروضِ كلام ، زمان غيبت امام است ؛ و اگر مراد ، زمان ظهور است ، پس اشكال عبارت بيشتر [ است ] .
لكن چنانچه اشاره شد ، عبارت را بايد نظر به زمان بسط يد امام و فرض حكومت و سلطهء او يا جانشينان خاص و يا عامّ او دانست . و اين معنا با زمان غيبت امام عصر - أرواحُنا فداه - نيز سازگار است .
و امّا صورت سوم ؛ گرچه ظاهر روايات اراضى مفتوح العنوة اين است كه آن اراضى ، ملك همهء مسلمين است - اعم از موجودين در زمان صدور روايات و كسانى كه بعداً به نحو تدرّج ، وجود پيدا مىكنند ، تا زمانى كه بشر ، ساكن كرهء خاكى است - چنانچه مىفرمايد :
1 . صحيح حلبى از حضرت صادق عليه السلام :
سُئل عن السواد ؛ ما منزلته ؟ قال : « هو لجميع المسلمين ؛ لمن هو اليوم ، و لمن يدخل في الإسلام بعد اليوم ، و لمن لم يخلق بعد » . « 1 »
از امام صادق عليه السلام راجع به زمين عراق سؤال شد ؟ فرمود : « آن‌جا مال همهء مسلمان‌ها است ؛ كسانى كه الان هستند و كسانى كه بعداً به دين اسلام وارد مىشوند و كسانى كه هنوز آفريده نشده‌اند » .
2 . فرمايش حضرت صادق عليه السلام :
« فإنّما هي فيء للمسلمين » ؛ « 2 »
آن‌جا بازيافتهء همهء مسلمان‌ها است .
3 . ايضاً فرمايش آن حضرت :
« إنّما أرض الخراج للمسلمين » ؛ « 3 »
همانا زمين خراج ، مال همهء مسلمان‌ها است .
4 . خبر ابى بَردة از حضرت صادق عليه السلام :
« مَن يبيع ذلك ؟ هي أرض المسلمين » ؛ « 4 »
كه مىتواند بفروشد ؟ آن ، زمينِ همهء مسلمان‌ها است .
( 1 ) . تهذيب الأحكام ، ج 7 ، ص 147 ، ح 652 ؛ وسائل الشيعه ، ج 17 ، ص 369 ، ح 22767 . ( 2 ) . الفقيه ، ج 3 ، ص 241 ، ح 3879 ؛ وسائل الشيعه ، ج 17 ، ص 369 ، ح 22768 . ( 3 ) . تهذيب الأحكام ، ج 7 ، ص 148 ، ح 654 ؛ وسائل الشيعه ، ج 17 ، ص 370 ، ح 22772 . ( 4 ) . تهذيب الأحكام ، ج 4 ، ص 146 ، ح 406 ؛ وسائل الشيعه ، ج 15 ، ص 155 ، ح 20197 .