نوشتارهاى فقهى (فارسى) — الصفحة ٣٢١

چهارم : غوص

زكات دارد يا نه ؟ فرمود : « اگر قيمت آن‌ها به يك دينار برسد ، حكم تخميس واجب مىشود » . « 1 » 3 . مُصحَّح عمّار از امام صادق عليه السلام . فرمود : « در آنچه از كان‌ها و دريا استخراج مىشود . . . يك پنجم ، ثابت است » . « 2 » مسئلهء 1 . دربارهء موضوع غوص ، دو عنوان از رواياتِ باب ، استفاده مىشود :

1 . « غوص » ؛ كه مراد ، اموال خارج شده به وسيلهء فرو رفتن در آب است .

2 .

« ما يخرج مِن البحر » ؛

[ يعنى آن چه كه از دريا خارج مىشود ] . و ميان دو عنوان ، عموم مِن وجه است ؛ چه آن‌كه عنوان غوص ، شامل استخراج از نهرهاى بزرگ است و نه عنوان

« ما يخرج من البحر » ؛

و عنوان دوم ، شامل استخراج از دريا بدون فرو رفتن مىشود و نه عنوان اوّل . و هر دو عنوان ، شامل غوص دريا است و حال بايد ديد ملاك حكم ، كدام يك از دو عنوان است ؟

برخى گفته‌اند كه : چون عنوان غوص ، در چندين روايت و در كلمات علما به طريق انحصار ذكر شده ، پس لازم آن [ است ] كه عنوان دوم را تقييد كنيم و به عنوان اوّل برگردانيم ؛ پس مراد از « ما يخرج » استخراج به وسيلهء غوص است و نه مطلق آن ، مضافاً بر اين‌كه مقتضاى قاعدهء اطلاق و تقيد نيز اين است .

لكن مانعى به نظر نمىرسد كه هر دو عنوان را ملاك قرار دهيم و در مورد افتراق هر يك ، حكم تخميس را جارى كنيم و بنابر اين جنس مستخرج از دريا با وسائل و ابزار و بدون غوص ، متعلّقِ خمس ، و مالِ استخراج شده از نهرهاى بزرگ به وسيلهء

( 1 ) . سُئِلَ أبو الحسن موسى بن جعفر عليه السلام عمّا يخرج من البحر من اللؤلؤ و الياقوت و الزبرجد و عن معادن الذهب و الفضّة ؛ هل فيها زكات ؟ فقال عليه السلام : « إذا بلغ قيمته ديناراً ، ففيه الخمس » ؛ الفقيه ، ج 2 ، ص 39 ، ح 1644 ؛ وسائل الشيعة ، ج 9 ، ص 499 ، ح 12577 . ( 2 ) . قال : سمعتُ أبا عبد اللَّه عليه السلام يقول : « فيما يخرج من المعادن و البحر . . . الخمس » ؛ الخصال ، ج 1 ، ص 290 ، ح 51 ؛ وسائل الشيعة ، ج 9 ، ص 494 ، ح 12566 .