الصيدنة في الطب ( داروشناسى در پزشكى ) ( فارسى ) — الصفحة ٩٢٦

992 . مسك 1

تركى - قتايى 5 است و در پى آن تبتى كه بويى تند و تيز دارد ، و سپس تتارى ؛ اين مشك گويى سرد شده ، بويش ضعيف و ناخوشايند است . در پى آن خرخيزى 6 است - بدبو ، ناخوشايند و بويش همانند بوى روغن كاذى است .

اما [ مشك ] هندى ، بهترين آن نپالى است كه پس از تبتى قرار مىگيرد ؛ رنگش سياه مايل به زرد است ، بويش شيرين‌تر و تيزتر از ديگر [ گونه‌هاى مشك ] است ، و [ براى استفاده ] در داروها بهترين به شمار مىآيد . [ مشك ] هندى به نام جترسرى 7 وجود دارد .

در پى نپالى ، كشميرى و پس از آن اودياخى 8 است كه به كشميرى نزديك است و تفاوتش با آن فقط در ظاهر بد آن است ، سياه‌تر است و اگر به دقت بنگريم ، چيزى همانند شن سفيد در آن ديده مىشود .

نوع سياه مشك وجود دارد كه در دريا يافت مىشود و آن را از چين به صورت جدا شده از نافه ، در ظرف شيشه‌اى مىآورند و آن را « قارورى » 9 مىنامند .

در يك كتاب [ گفته شده است ] : بهترين [ مشك ] چينى ، در پى آن تبتى ، سپس توسمتى 10 ، سپس نپالى ، سپس خطايى ، سپس تتارى ، سپس خرخيزى و پس از آن دريايى است .

نام [ مشك ] به رومى مورون 11 و به سريانى مسكا 12 است .

[ مشك ] را عمدتا با اين [ مواد ] مىآميزند : « سياه‌داوران » ، « املج » ، « شيطرج » ، « جفت البلّوط » ، « ريوند » ، « سيب شامى » ، « سنبل » و « قرنفل » . [ آنها را خرد مىكنند ] و مقدارى مشك و عود [ به آنها ] مىافزايند 13 .

( 1 ) . مادهء بسيار بويا ، به دست آمده از غدهء مشك آهوى نر ختايى -

Moschus moschiferus L .

؛ سراپيون ، 373 ؛ ابو منصور ، 541 ؛ ابن سينا ، 402 ؛

Lane

، 3020 . مسك معرب « مشك » ( يا مشك ) فارسى است ؛

II , Vullers

، 1185 ؛ لسان العرب ،

X

، 487 . اين عنوان در

Picture

، 136 درج شده است .

( 2 ) . كستورى ، قس .

Platts

، 883 .

( 3 ) . ايبار ، قس . فرهنگ تركى باستان ، 267 :

jipar

؛ محمود كاشغرى ،

III

، 20 : يپار .

( 4 ) . خواندن مشروط - اكت بنجل .

( 5 ) . القتاى - چينى .

( 6 ) . الخرخيزى ، نك . شمارهء 384 ، يادداشت 6 .

( 7 ) . جترسرى .

( 8 ) . الاودياخى .

( 9 ) . القارورى ( قاروره - بطرى ، ظرف شيشه‌اى ) .