الصيدنة في الطب ( داروشناسى در پزشكى ) ( فارسى ) — الصفحة ٨٥٥

889 . كرمدانة 1

888 . كركروهان 1

[ كركروهان ] به ناردين مىماند اما سرخ‌تر است و كرك كم‌ترى 2 دارد ؛ ناردين سياه‌فام و پوشيده از كرك است ، اگر نريخته باشد .

[ كركروهان ] ريشه‌هاى گره‌دار است ؛ مىگويند كه اين « ناردين هندى » است و به زبان [ هنديان ] كروه و كنك 3 ناميده مىشود .

رازى : اين ريشه‌هاى نازك است اما نه‌چندان نازك بلكه به كلفتى شاخه‌هاى ريحان ، از نظر رنگ و شكل به بسبايج مىمانند جز اينكه كم‌تر سياه‌اند و به تربد كهنه مىمانند .

رازى [ سپس مىگويد ] كه جانشين آن در استفاده براى فلج و دردهاى پى ، عاقرقرحا و شيطرج است .

( 1 ) . نسخهء فارسى : كركروهن ، به صورت‌هاى « كركرهن » و « كركوهن » نيز نوشته مىشود . در اكثر منابع ( ابن بيطار ، دست‌نويس ، ورق 492 ب ؛ ميمون ، 299 ؛

II , Vullers

، 820 ؛

II , Dozy

، 458 ؛ عيسى ، 11 14 ؛

I , Low

، 374 ) اشاره مىشود كه اين مترادف « عاقرقرحا » است ؛ نك . شمارهء 690 . لكن در اينجا به نقل از رازى گفته مىشود كه جانشين اين دارو عاقرقرحا است . در هداية ( 259 ) نيز در شمار داروهاى فلج از « عاقرقرحا » و « كركوهن » در كنار هم نام برده مىشود و مؤلف مىافزايد : و اين دارويست هندوى بيخى بوذ خاكسترگون سخت تلخ .

( 2 ) . نسخهء الف : ازعر ، نسخهء ب : اوعز ، نسخهء پ : اصغر ، نسخهء فارسى : كركروهن را زغب نباشد .

( 3 ) . كروه و كنك ( ؟ ) ؛ نام « عاقرقرحا » به سانسكريت

akarakarahha

است ؛

Dutt

، 291 ؛

I , Low

، 375 .

889 . كرمدانة 1

اين تخم‌هاى گرد هندى شبيه شاهدانج است ، به رومى اقلفوس 2 و اقلفى 3 ، به سريانى بنات نورا 4 [ ناميده مىشود ] ؛ كرمدانه نام فارسى است .

در [ الادوية ال ] مفرده جالينوس [ گفته شده ] كه اين نوعى « قريص » 5 است .

( 1 ) . كرمدانه فارسى ( حب الدود عربى ) را برخىها « گرمدانه » مىخوانند (

II , Vullers

، 969 ، 983 ) زيرا داراى خاصيت گرم‌كنندگى شديد است ( محيط اعظم ،

، 65 ) . در همهء منابع كرمدانه - ميوه

Daphne gnidium L .

مترادف

Thymelaea hirsuta Endl .

- « بزر المازريون » است ؛ ابن سينا ، 361 ؛

II , Vullers

، 822 ؛

II , Dozy

، 460 ؛ عيسى ، 5 68 ؛

III , Low

، 410 . اما نام‌هاى يونانى و سريانى ذكر شده در اين عنوان ، گزنه -

Utrica urens L .

را نشان مىدهند . چنين اشتباه دو گياه متفاوت از ترجمه‌هاى سريانى مؤلفان يونانى نشئت مىگيرد ؛ نك .

III , Low

، 409 .

( 2 ) . اقلفوس - يا يونانى - گزنه ؛ تئوفراست ، 547 ؛

III , Low

، 479 .