الصيدنة في الطب ( داروشناسى در پزشكى ) ( فارسى ) — الصفحة ٨٣٠

858 . قلقل 1

( 14 ) . زنگار ، نك . شمارهء 505 .

( 15 ) . زعفران الحديد - چنين است در نزد رازى ؛ دست‌نويس شمارهء 3758 ، ورق 4 الف ، انستيتوى خاورشناسى فرهنگستان علوم ازبكستان . اين نام را به زنگ ( ترىاكسيد ) آهن مىدادند ؛ كريموف ، سر الاسرار ، 151 ، يادداشت 306 . نسخهء فارسى : زعفران تازه ، يعنى مترجم فارسى متوجه اصطلاح عربى « زعفران الحديد » نشده و آن را « زعفران الجديد » خوانده است .

( 16 ) . سورى ، نك . شمارهء 480 ، يادداشت 16 .

( 17 ) . شنگرف ، نك . شمارهء 56 ، يادداشت 6 و شمارهء 506 .

( 18 ) . قلقنت نيز معمولا به معناى « زاگ سبز » است ؛ نك . شمارهء 480 ، يادداشت 19 .

( 19 ) . روسختج - از « روى » فارسى - مس و سوخته ؛ اكسيد مس

CuO

چنين ناميده مىشد . كريموف ، سر الاسرار ، 132 ، يادداشت 75 .

( 20 ) . پوست تخم‌مرغ ، نك . شمارهء 198 .

( 21 ) . منظور از قلقديس در اينجا زاج ( كات ) كبود است زيرا بر اثر فرو بردن آهن در محلول كات كبود ، آهن با لايه‌اى نازك از مس پوشيده مىشود ، يعنى « سرخ مىشود » .

( 22 ) . قس . شمارهء 480 ، يادداشت 9 .

858 . قلقل 1

ليث گويد : قلقل درختى است كه دانه‌هاى او به لون سياه بود و به مقدار بزرگ باشد ، و خوردن او معتاد است . در اين معنى شعرى روايت كرده است و آن اين است :

پشكل آنها در تابستان [ چون ] دانه‌هاى قلقل است

قلاقل نوعى است از انواع نبات ، هم‌چنين قلقلان نيز نباتى است 2 . در اين معنى هم شعرى ايراد كرده است و شعر اين است :

صداى زيور و زيبش كه گريزد از بيم ، ماند * به قلقلان پژمرده كه لرزد از باد 3

دينورى گويد : قلقل ، قلقلان و قلاقل يك نوع است از نبات و دانهء او به دانهء كنجد 4 ماند به صورت . در خواص او گفته است كه مقوى است مر باه را و در اين معنى هم شعرى ايراد كرده است 5 :

وصف خران كنم چو قلهء كوه ، * خورند دانه‌هاى قلقل . . .

بانگ زنند ز شوق جفت‌گيرى

بعضى گفته‌اند دانهء قلقل در هيئت به فلفل 6 مشابهت دارد اما لون او سپيد است ، جرم او متشنج نيست چنان‌كه جرم پلپل و گردى هيئت او تمام نباشد . دانهء او شيرين است