الصيدنة في الطب ( داروشناسى در پزشكى ) ( فارسى ) — الصفحة ٨٢٦

853 . قلى 1

ليث گويد : شخار 2 را كه به او جامه شويند ، عرب او را قلى گويد و او خاكستر « درخت طاق » 3 است كه عرب او را « غضا » 4 گويد . طريق ساختن او آن است كه « درخت طاق » 5 و « شوره گياه » 6 را تر بيارند و آتش در او زنند . چون جمله اجزاى [ گياه ] سوخته شود و [ خاكستر ] يك جا گرد آيد ، آب بر وى بريزند و چون آب به [ خاكستر ] رسد جرم او سخت شود و شخار گردد .

به لغت رومى او را اسطوريقون 7 گويند و به سريانى قليا 8 خوانند ، به لغت پارسى شخار گويند و به هندى سجى 9 گويند و در بعضى از مواضع ساجى گويند و يك نوع آن است كه او را كالو 10 خوانند .

صاحب المشاهير گويد : به لغت عربى او را قلى و قلو 11 گويند .

ابو حنيفه گويد : از جمله انواع او آنچه [ از گياهى به دست آيد ] كه عرب او را حرض گويد نيكوتر است . اين نوع را رنگ‌رزان به كار برند و هرچه جز اين است آبگينه‌گران به كار برند . او [ سپس ] گويد از اطراف نبات رمث نيز در وقتى كه رسيده شود شخار سازند 12 .

( 1 ) . پتاش ( پتاس ، نمك قليا ، كربنات پتاسيم صنعتى ) كه از

Salsola kali L .

( شوره گياه ) و جز اين به دست مىآورند ؛ ابو منصور ، 460 ؛ ابن سينا ، 636 ؛ عيسى ، 6 161 ؛ كريموف ، سر الاسرار ، 135 ، يادداشت 109 . به عربى قلى نيز خوانده مىشود ،

Lane

، 2993 ؛

alcali

اروپايى و

kalium

آلمانى نيز از همين است ؛ ميمون ، 345 .

( 2 ) . شخار - مخفف اشخار و اشخار - نام فارسى كربنات پتاسيم صنعتى ؛

II , Vullers

، 415 .

( 3 ) . تاغ فارسى ،

I , Vullers

، 411 .

( 4 ) . اغضا ، بايد خواند غضا ؛ نك . شمارهء 32 ، يادداشت 5 .

( 5 ) . طلق ، بايد خواند طاق ، نك . يادداشت 3 .

( 6 ) . شوره گياه .

( 7 ) . اسطروريقون ، بايد خواند اسطوريقون - يونانى ، بر بهلول ، 3 222 .

( 8 ) . قليا .

( 9 ) . سجّى ، قس .

Platts

، 643 .

( 10 ) . كالو .

( 11 ) . چنين است در نسخهء فارسى : قلى و قلو .

( 12 ) . قس . ابو حنيفه ، 425 ، ص 190 ؛ لسان العرب ،

، 199 .