الصيدنة في الطب ( داروشناسى در پزشكى ) ( فارسى ) — الصفحة ٨١٥

839 . قسط 1

را با آن دود مىدهند . نوع سفيد و تلخ نيز يافت مىشود و اين [ قسط ] هندى به نام « بنفشه‌اى » 17 است زيرا از نظر بو به [ بنفشه ] مىماند 18 .

نوع ديگر مايل به سياه و آن تلخ و بدترين است ، از نظر بو شبيه 19 درخت مصطكى [ از نوع ] كوچك است .

پولس : جانشين [ قسط ] ميوهء درخت قطران است .

قسط را « هويج دريايى » 20 مىنامند همان گونه كه حنزاب را « هويج خشكى » مىگويند .

ارجانى : قسط سه نوع است : عربى - سفيد ، سبك و خوش‌بو ؛ هندى - كلفت ، سياه و سبك ، و سورى - سنگين ، رنگش شبيه رنگ چوب شمشاد و بويش نافذ است .

* * بهترين [ قسط ] تازه ، پر ، [ كرم ] نخورده است ، بدبو نيست و زبان را مىسوزاند . آن را با ريشه‌هاى سخت راسن مىآميزند ، اما راسن زبان را نمىگزد و بوى آن‌چنان شديد همانند بوى [ قسط ] را ندارد 21 . جانشين [ قسط ] نصف مقدارش عاقرقرحا است .

ابن ماسويه : جانشين [ قسط ] دريايى در داروهاى كبد ، وج و اگر نتوان يافت ، راسن است .

( 1 ) . صورت عربى يونانى مشتق از « كشتهه » سانسكريت (

I , Low

، 391 ؛ ميمون ، 338 ) ؛ -

Aucklandia costus Falc .

مترادف

Saussurea lappa Clarke

؛ يا

Costus speciosus Sm .

مترادف

Costus arabicus L .

؛ ابو منصور ، 450 ؛ ابن سينا ، 620 ؛ عيسى ، 15 58 .

( 2 ) . قسط ، كسط و كست .

( 3 ) . هنه‌دار ( ؟ ) .

( 4 ) . نسخهء الف : كت ، نسخهء فارسى : قت ،

Platts

: 813 : كت

( kut )

.

( 5 ) . قسطوس ، نك . يادداشت 1 .

( 6 ) . قس . ديوسكوريد ،

I

، 13 .

( 7 ) . الشمشاد ، نك . شمارهء 422 ، يادداشت 4 . ديوسكوريد ،

I

، 13 : فقسس ( ) - نام يونانى « شمشاد » .

( 8 ) . نسخه‌هاى الف و ب : لاالزم ، بايد خواند لاالزهم .

( 9 ) . نسخه‌هاى الف ، ب ، پ : الدزانه ، بايد خواند الرزانة ، نسخهء فارسى : جرم او هموار و نرم بود .

( 10 ) . القرنفلى و الزبيبى .

( 11 ) . الراهن ،

II , Vullers

، 19 : راهن -

cornus

( زغال‌اخته ) .

( 12 ) . نسخهء الف : هو ، نسخهء پ : هم ( آنها ) يعنى ساكنان حبشه .