الصيدنة في الطب ( داروشناسى در پزشكى ) ( فارسى ) — الصفحة ٧٩٥
807 . قاقلّة 1
ابن ماسويه : جانشين [ هل ] نيم جزء كبابه و نيم جزء هال است .
* پولس و ابو الخير در الحاشيه : اقطى 11 درختى است كه در ساحل دريا مىرويد .
حنين مىگويد كه نام عربى آن مليح 12 و [ اما ] به عقيده من لنح 13 [ ؟ ] است ؛ مىگويند كه اين نام « قاقلا » 14 در نواحى [ نامبرده ] در بالاست . [ اقطى ] دو نوع است : يكى از آنها درختى بزرگ است و ديگر گياهى كوچك و « كامااقطى » 15 ناميده مىشود ، اما برخىها آن را « البرس البرى » 16 مىنامند .
( 1 ) . با قاقولو آشورى ارتباط دارد (
III , Low
، 500 ؛ ميمون ، 116 ) -
Elettaria cardamomum White et Matern .
مترادف
Amomum repens Sonnerat
؛ سراپيون ، 426 ؛ ابو منصور ، 456 ؛ ابن سينا ، 610 ؛ عيسى ، 7425 ؛
II , Dozy
، 296 . جمله‌هاى جداگانه اين عنوان در
Picture
، 129 - 130 درج شده است .
( 2 ) . ككولا و تلا .
( 3 ) . ( قاقلة ) كبار -
Amomum meleguete Rosc .
؛ سراپيون ، 426 ؛ عيسى ، 1312 .
( 4 ) . ( قاقلة ) صغار ، نك . يادداشت 1 .
( 5 ) . خيربوا - خيربوا ( بويا ) فارسى كه در فرهنگ‌ها با « هل ريز » ( قاقلة صغار ،
I , Vullers
، 769 ؛
Lane
، 830 ) يكسان مىدانند . اما برخى از مؤلفان مىپندارند كه اين « قاقلة كبار » ( هل درشت ) است ، قس . ابن سينا 783 ؛ عيسى ، 1312 .
( 6 ) . ايل ،
Platts
، 115 و
Dutt
، 258 : ايلا
( el )
؛
Elattaria
لاتين از اين واژهء سانسكريت به وجود آمده است ؛
III , Low
، 499 .
( 7 ) . نسخه‌هاى الف ، ب ، پ : ايلانجى ، بايد خواند ايلاچى ( نسخهء فارسى ) ؛ قس .
Platts
، 73 ؛
Dutt
، 258 و
I , Vullers
، 118 : الاچى
( el chi )
.
( 8 ) . هيل ، به فارسى « هل » ،
II , Vullers
، 1494 .
( 9 ) . هال ، نك . شمارهء 1083 .
( 10 ) . بالاقماع .
( 11 ) . الاقطى ، نك . شمارهء 84 ، يادداشت 2 .
( 12 ) . يا مليح - شور ؛ چند گياه از جمله
Artiplex limus L .
( عيسى ، 3 27 ) و
Salsola foetida Del .
( عيسى ، 1612 ) را با اين نام مشخص مىكنند .
( 13 ) . اللنح ، شايد اللبخ ؛ نك . شمارهء 938 .
( 14 ) . القاقلّى ، نك . شمارهء 808 . آخرين قطعه از نظر مضمون به شمارهء 808 مربوط است . اما چنين اختلاط دو گياه متفاوت - قاقلة ( هل ) و قاقلى (
cakile
، شور ( گياه ) يا حرف ) ، در نزد ديگر مؤلفان نيز ديده مىشود كه به نوبهء خود اختلاط دو واژهء يونانى ( حرف ) و ( هل ) را نشان مىدهد ؛