الصيدنة في الطب ( داروشناسى در پزشكى ) ( فارسى ) — الصفحة ٧٥٢
741 . عوسج 1
عوسج لعنتى چرا برون دهد * خار بىبار ، كاش بديديم آن خار
گيريم كه سلاح دفع ميوه‌چين ندارد * به ميوه‌چينى ورا بس است نكوهش و بس !
مىگويند كه [ عوسج ] « اشكيل چشم » است .
ابن دريد : مصع ميوه عوسج است .
مىگويند كه ميوه [ عوسج ] برم 13 است .
مؤلّف المشاهير هر دو را نام مىبرد .
ابو حنيفه : [ عوسج ] از گياهان خاردار است ، ميوه‌هاى سرخ گرد شبيه مهره‌هاى عقيق به نام « مصع » دارد . موش‌هاى صحرايى 14 بسيار دوست دارند از آنها بخورند و پس‌انداز كنند . دربارهء ميوه‌اش مىگويند كه آن سرخ مايل به زرد است ، به سگ‌انگور مىماند ، پرشمار ، شيرين و خوردنى است . عوسج چون بزرگ شود ، « غرقده » 15 [ ناميده مىشود ] .
نيز مىگويند كه اين گياه به عناب مىماند جز اينكه ميوه‌هايش ريز است و در آنها چيزى همانند تخم انجير وجود دارد .
( 1 ) .
Lycium afrum L .
، مترادف
Rhamnus infectoria L .
، يا
Lycium europaeum L .
؛ سراپيون ، 205 و 256 ؛ ابو منصور ، 407 ؛ ميمون ، 294 ؛ عيسى ، 15 112 . نيز قس . ابن سينا ، 544 و اننكوف ، 202 .
( 2 ) . امّ غيلان ، قس .
III , Low
، 363 ؛ اما معناى اصلى ام‌غيلان - « اكاسيا » صمغ عربى است ، نك .
شمارهء 95 .
( 3 ) . هطّى و هطاطى ، قس .
III , Low
، 362 .
( 4 ) . شكرخار با سكون « كاف » ( نسخه فارسى ) ؛
II , Vullers
، 441 : شكرخار ؛ نسخهء الف : شكى ؛ شكرخار به فارسى - « خار قندى » .
( 5 ) . نسخهء الف : تنكر ، بايد خواند تنگز ، قس .
I , Vullers
، 470 .
( 6 ) . ديوخار ، چنين است در نسخهء فارسى و
I , Vullers
، 960 ؛ نسخه‌هاى الف ، ب ، پ : ايرخار .
( 7 ) . سپيدخار ، قس .
II , Vullers
، 216 .
( 8 ) . ديوسكوريد ،
I
، 97 .
( 9 ) . يا مصع ، قس . لسان العرب ،
VIII
، 339 .
( 10 ) . نسخهء فارسى جمله را با « ابو ريحان گويد » آغاز مىكند .
( 11 ) . انگورك توره - انگورك شغال .
( 12 ) . اسكيلم چشم ، بايد خواند اشكيل چشم ، قس .
I , Vullers
، 105 .
( 13 ) . البرم ، قس .
Lane
، 195 .
( 14 ) . الجرذان ، نسخهء فارسى : ملخ ، يعنى « الجراد » مىخواند .