الصيدنة في الطب ( داروشناسى در پزشكى ) ( فارسى ) — الصفحة ٧٢٦

708 . عصفر 1

حمزه : بهرامه گل [ عصفر ] و هسك 8 گياهش است ؛ قرطم [ تخم عصفر ] - هسك دانه 9 و هسك توم 10 ، و اين كافيشه 11 است . عصفر معرب « هسك‌فر » ، شيره‌اش - « هسك‌آوه » 12 ، و اين عندم 13 است .

اين گياه در همدان كاجيره 14 ناميده مىشود ، گلش به صورت معرب - بهرم ، بهرمان و بهرامج است . اين همان چيزى است كه جامه‌ها را با آن رنگ مىكنند . به سجستانى عصفر - يلم 15 و قرطم - كاژيره 16 [ ناميده مىشود ] .

مؤلّف الياقوته : شوران 17 ، خرّيع و احريض 18 [ همگى ] عصفر است .

پولس : جانشين [ عصفر ] گل نمك 19 است .

قابية 20 گردآورندهء عصفر است .

ابو حنيفه : عصفر دشتى سودى ندارد اما بستانى را مىكارند و اين « احريض » ، « خريع » ، « بهرم » ، « بهرمان » و « مريق » 21 است . سلافةاش « جريال » [ ناميده مىشود ] ، اما سلافة و سلف هر چيز ، آن چيزى است كه پيش از همه از آن جدا مىشود 22 . براى [ جريال ] آن دو دندانه 23 وجود دارد و اين ، چيزى است كه رنگش را مانند آتش فروزان مىكند ؛ اين دو عبارت‌اند از كربنات پتاسيم و دانه‌هاى انار . زاج سفيد نيز به همين‌جا مربوط مىشود زيرا رنگ را درخشان مىكند 24 .

[ واژهء ] « جريال » فارسى است و [ چنين است ] نشاسته 25 كه به معناى چيزى است كه « آرام گرفته و به‌جا مانده است » 26 . [ جريال ] گويا از « گريال » 27 مىآيد . اصمعى مىگويد كه اين [ واژه ] رومى است .

( 1 ) . نام عربى

Carthamus tinctorius L .

؛ سراپيون ، 309 ؛ ابن سينا ، 534 ؛ ميمون ، 300 ؛ عيسى ، 16 40 .

( 2 ) . كسنب ، قس .

Platts

، 834 ؛

Dutt

، 308 .

( 3 ) . البهرمان ، قس . لسان العرب ،

XII

، 60 ؛

I , Dozy

، 122 .

( 4 ) . ثوب مبهرم - « جامهء رنگ‌شده با عصفر » .

( 5 ) . يا خريع - الخريع ، قس . لسان العرب ،

VIII

، 69 .

( 6 ) . نسخهء الف : اطراقوليس ، نسخهء فارسى : اطراف طرلس ، بايد خواند اطراقتوليس - يونانى ( ديوسكوريد ،

III

، 88 ) - كاجيره پرپشم -

Carthamus lanatus L .

؛ تئوفراست ، 572 ؛

I , Low

، 399 .

( 7 ) . سيونك ( نسخهء الف ) ؛ در ديگر منابع دسترس ما نوشته نشده است . افزوده در حاشيهء نسخهء الف :

« به فارسى اسپرك [ قس .

I , Vullers

، 90 ] ، به سندى رنح‌ثارن [ ؟ ] » .

( 8 ) . نسخهء الف : هسك ، در فرهنگ‌هاى فارسى : « خسك - گل معصفر [ گل عصفر ] است » . در الجماهر ( متن عربى ، 35 ) نيز « هسك » آمده اما در ترجمهء روسى ( ص 36 ) با گياه ديگر ( حسك ) -

Tribulus