الصيدنة في الطب ( داروشناسى در پزشكى ) ( فارسى ) — الصفحة ٦٩٨

665 . طراثيث 1

بالايىاش « نكعه » 10 [ ناميده مىشود ] و به اندازهء يك انگشت است ، رويش نقطه‌هاى سرخ وجود دارد ، خود آن تلخ است . پايين‌تر از نكعه ، سوقه 11 قرار دارد و اين خوشمزه‌ترين و شيرين‌ترين بخش است . خود آن شبيه عضو خر 12 و بر دو نوع است :

سرخ شيرين و سفيد تلخ . آن زير ارطى پديدار مىشود ، نكعه‌اش بسيار شبيه گل‌آذين بستان‌افروز است و آن از جنس كماة 13 است .

يكى از روايان دانشمند مىگويد كه طرثوث گياهى است به درازاى يك ارش ، برگ ندارد و آن گويى از جنس كماة است .

[ راوى ] ديگر مىگويد : اين گياهى سرخ‌رنگ است كه زير ريشه « رمث » پديدار مىشود ، از جنس قارچ‌هاست و آن را خشك مىكنند 14 ؛ ميوه‌اش را « نكعه » مىنامند .

* [ مؤلفى ] ديگر مىگويد كه طرثوث سرخ شيرين و سفيد تلخ وجود دارد . آن زير ارطى مىرويد ، نكعه‌اش به رنگ سرخ و به اندازهء يك انگشت است ، رويش نقطه‌هاى سرخ وجود دارد و آن تلخ است 15 .

رازى : جانشين طراثيث براى بستن شكم و بند آوردن خون نيم وزن آن پوسته تخم‌مرغ سوخته 16 و شسته ، نيم وزن 17 مازو و يك دهم [ وزن ] آن [ صمغ ] عربى است .

( 1 ) . جمع طرثوث -

Cynomorium coccineum L .

؛ ابو منصور ، 388 ؛ ابن سينا ، 305 ؛ ميمون ، 174 ؛ عيسى ، 10 65 . در اينجا نبود تصحيح نهايى مؤلف آشكارا ديده مىشود : 1 ) عنوان جديد « طرثوث » در ميانه‌هاى توصيف طراثيث ، 2 ) نقل از ابو حنيفه دوبار تكرار شده است ( نك . يادداشت 13 ) .

( 2 ) . نسخهء الف : هيوز ، نسخهء فارسى : هيور .

( 3 ) . نسخهء الف : خيوز ، نسخهء فارسى : خبوز .

( 4 ) . بدل عصارة القرظ ، بايد خواند بدل عصارته القرظ . تعلق قطعهء * 4 به اين عنوان مورد ترديد است .

دربارهء جانشين‌هاى طراثيث بار ديگر در پايان عنوان گفته شده است كه با ديگر منابع - ابن سينا ، ابن بيطار ، محيط اعظم مطابقت دارد .

( 5 ) . قيسارون - يا يونانى ؛

Low , pf .

، 127 .

( 6 ) . حيض سمر البكور ، قس . شمارهء 569 مكرر ، يادداشت 4 .

( 7 ) . اين واژهء در نسخه اصلى مانند يك عنوان جداگانه ذكر شده است ، نك . يادداشت 1 .

( 8 ) . يا پوكى - الرخاوة .

( 9 ) . فى ابّانه ، يعنى در فصلش به صورت تازه .

( 10 ) . نكعة ، قس . لسان العرب ،

VIII

، 363 .

( 11 ) . السوقة ، قس .

Lane

، 1472 .